25.6 C
Athens
Παρασκευή, 12 Αυγούστου, 2022
ΝΕΑΙΣΤΟΡΙΑOι αιτίες της κρίσης του 3ου μ.Χ. αιώνα, η παρακμή της Ρώμης

Oι αιτίες της κρίσης του 3ου μ.Χ. αιώνα, η παρακμή της Ρώμης

- Advertisement -

Το ερώτημα γύρω από το ποιο έτος θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως το εναρκτήριο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είναι από μόνο του λίαν περίπλοκο, καθότι η Ρωμαϊκή μπορεί μεν να παρήκμασε, αλλά δεν εξαλείφθηκε.

Έτσι, η Βυζαντινή καθίσταται ως η συνέχεια της προκατόχου της η οποία, με βάση την παράδοση, θεωρείται πως ιδρύθηκε το 753 π.Χ. Οπωσδήποτε, μια βολική και πιο προσιτή ημερομηνία έναρξής της είναι η βασιλεία του Μεγάλου Κωνσταντίνου από διάφορες απόψεις. Αυτή όμως είναι αδύνατον να γίνει κατανοητή χωρίς να λάβουμε υπόψιν μας τα σοβαρά γεγονότα που προέκυψαν κατά την περίοδο που έχει επικρατήσει να ονομάζουμε ως κρίση του 3ου μ.Χ. αιώνος. Ήταν τα γεγονότα και τα επακόλουθα προβλήματα λοιπόν αυτά που δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την αναδιάρθρωση και αναβίωση της Ρώμης κατά τα επόμενα χρόνια, που σταδιακά οδήγησαν στη θεμελίωση της Χριστιανικής Αυτοκρατορίας του Βυζαντίου.

Μάρκος Αυρήλιος Σεβήρος Αλέξανδρος (208-235)

Στη διάρκεια των πενήντα ετών (235-284) μεταξύ του θανάτου του Σεβήρου Αλεξάνδρου και της διαδοχής του από τον Διοκλητιανό οι Ρωμαίοι πολίτες βίωσαν τη αποσάθρωση σχεδόν ολοκλήρου του τρόπου διαβίωσής τους που ξεκινούσε από την κυβέρνηση και τη στρατιωτική οργάνωση και έφτανε έως την οικονομία, ακόμα και τoν τρόπο σκέψης του μέχρι τότε αρχαίου κόσμου.

Από πολιτικής πλευράς, ουδείς αυτοκράτωρ μπορούσε να νοιώθει ακαταμάχητος ή πλήρως ασφαλής, καθότι σχεδόν όλοι τους, κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, πέθαναν βιαίως από τα χέρια των εκάστοτε αποσταστών. Τα σύνορα συρρικνώθηκαν αισθητά, ενώ οι βάρβαροι εισβολείς (πρωτίστως από το βορρά και την ανατολή) συνέρρεαν μαζικά στην ενδοχώρα με τον αποδιοργανωμένο στρατό να αδυνατεί να αναχαιτήσει τις ορδές τους. Ταυτοχρόνως, διάφορα μέρη της αυτοκρατορίας ανακήρυξαν την ανεξαρτητοποίησή τους. Η οικονομία καταποντίστηκε, ο πληθωρισμός ανέβασε τις τιμές σε δισθεώρητα ύψη, ενώ η κοπή νομισμάτων κατέστη ουσιαστικώς άχρηστη. Ως εκ τούτου, οι αγορές, κυρίως σε ακριτικές περιοχές, πραγματοποιούνταν αποκλειστικά σε είδος.

Άρα δεν μπορεί να αποτελέσει έκπληξη η πολιτιστική κρίση που επήλθε ως αποτέλεσμα των νέων ζοφερών συνθηκών, μια κρίση που επέφερε ποικίλες αλλαγές στο τρόπο έκφρασης της τέχνης, τη λογοτεχνία, ακόμη και τη ρωμαϊκή θρησκεία. Οι σύγχρονοι ιστορικοί αναφέρονται σε περίοδο «στρατιωτικής αναρχίας», δεδομένου ότι εξαιρετικά λίγοι από τους αυτοκράτορες κρατήθηκαν στο θρόνο τόσο ώστε να ιδρύσουν δυναστεία ή να χαράξουν κάποια σταθερή πολιτική κατεύθυνση. Σημειωτέον δε πως οι περισσότεροι εξ αυτών ήταν σκληροί και τραχείς στρατιωτικοί, ικανοί μεν στον τομέα τους, αλλά ούτε γνώριζαν ούτε είχαν προετοιμαστεί στον ιδαίτερο τρόπο πολιτικής διακυβέρνησης ενός αχανούς κράτους.

Διοκλητιανός (284-305)

Δεν είναι απολύτως σαφές τι προκάλεσε, αλλά, πιο πολύ, τι επιδείνωσε την κρίση. Συνηθίζεται μεν στην επιστημονική κοινότητα να επιρρίπτονται οι περισσότερες των ευθυνών στους κυβερνώντες, κατά την προβληματική αυτή πεντηκονταετία, αλλά είναι και δύσκολο να πούμε τι διαφορετικό θα μπορούσαν να είχαν πράξει ώστε να αναστρέψουν την κατάσταση, αν λάβουμε υπόψιν μας πως τα πράγματα είχαν ήδη πάρει τροπή αδιεξόδου. Άλλοι συνδέουν το πρόβλημα με το κενό της νομοθεσίας περί διαδοχής στο θρόνο. Είναι αλήθεια πως δεν υπήρχαν απολύτως ξεκάθαροι τρόποι για την εδραίωση της νομιμότητας, εκτός από αυτόν κατά τον οποίον ο εν ενεργεία αυτοκράτωρ επέλεγε μόνος του και τον διάδοχό του.

Τον πρώτο αιώνα – και δη μετά το 180 μ.Χ. – ο θρόνος ήταν οικογενειακή υπόθεση, περνώντας από πατέρα σε γιο. Η κατάσταση άλλαξε κατά τον 2ο αιώνα, όταν κάποιοι άτεκνοι αυτοκράτορες ρύθμιζαν τη μετά θάνατον αντικατάστασή τους από στενούς συνεργάτες ή προσωπικούς φίλους τους. Όταν όμως πέθαιναν χωρίς να ονοματίσουν διάδοχο, το πρόβλημα συνήθως επιλύετο με διαδοχή είτε από στελέχη της πολιτικής διοίκησης (δικαστές, γραφειοκράτες, γερουσιαστές) είτε από στρατιωτικούς (κυρίως μέλη της πραιτωριανής φρουράς ή, αν και σπανιότερα, συνοριακών στρατευμάτων). Σε αρκετές δε περιπτώσεις, κατά τους δύο πρώτους αιώνες, η αλλαγή του αυτοκράτορος ολοκληρωνόταν με πραξικόπημα – υποκινούμενο από το παλάτι ή το στρατό – ή με εμφύλια σύρραξη. Την περίοδο μετά το 235 μ.Χ. οι αυτοκράτορες δεν κατείχαν το θρόνο για καιρό τόσο ώστε να μπορέσουν να εδραιώσουν μια νόμιμη διαδοχή.

Άλλοι πάλι ιστορικοί βλέπουν διαφορετικούς λόγους πίσω από την κρίση του 3ου αι. H πιο ενδιαφέρουσα από αυτές αφορά τους ελλιπείς θεσμούς της επαρχιακής διακυβέρνησης. Η πρώϊμη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν ένα είδος ομοσπονδίας πόλεων με τοπική αυτοδιοίκηση. Ο κυβερνήτης είχε την ευθύνη για τη συλλογή φόρων, την απονομή δικαιοσύνης, την οργάνωση και ετοιμότητα του στρατού. To τοπικό συμβούλιο των πολιτών (curia) ελέγχετο και διοικείτο από την τοπική αριστοκρατία, τους λεγομένους curiales, οι οποίοι ταύτιζαν τα ρωμαϊκά συμφέροντα με τα δικά τους και κάλυπταν το μεγαλύτερο μέρος των εξόδων για τη συντήρηση των πόλεων. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 2ου αιώνος μ.Χ., προέκυψαν ουσιώδη προβλήματα, με τα τοπικά συμβούλια των πολιτών να αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στην κάλυψη ακόμη και των βασικών αστικών αναγκών. Δεν υπάρχει ομοφωνία των μελετητών ως προς την προέλευση αυτών των προβλημάτων, αλλά ενδεχομένως έχει να κάνει με τη ροπή των επαρχιακών αριστοκρατικών οικογενειών προς το ίδιον όφελος, καθώς και με τις φιλοδοξίες ανόδου στην κλίμακα της ιεραρχίας, αφήνοντας τις ευθύνες και τα καθήκοντα σε υποδεέστερες κοινωνικώς οικογένειες, λιγότερο πλούσιες, όπου ασφαλώς στερούνταν δυνατότητος να ανταποκριθούν στην ανάλογη οικονομική επιβάρυνση της συντηρήσεως των βασικών δομών της πόλης.

Σε αυτήν την κατάσταση που ολοένα χειροτέρευε, η κεντρική διοίκηση της Ρώμης δεν είχε άλλη επιλογή πλην της απροθύμου επεμβάσεώς της για την κάλυψη των εξόδων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Όλα αυτά, φυσικά, είχαν μεγάλο τίμημα, καθότι ήταν πρωτόγνωρο για την αυτοκρατορική διοίκηση και το ταμείο να διαθέτουν διαρκώς ποσά για τέτοιους απρόβλεπτους έως τότε σκοπούς, σηκώνοντας έτσι ένα τεράστιο βάρος για τις ανάγκες της επαρχίας και των απόμακρων πόλεων. Το αποτέλεσμα ήταν τα έξοδα να αυξάνονται δυσανάλογα με τα έσοδα. Αυτό οδήγησε την κυβέρνηση σε μεγαλύτερες φορολογικές επιβολές προς τους πολίτες για την κάλυψη κοινωνικών και στρατιωτικών αναγκών μαζί, λόγω των εχθρικών εισροών που κρατούσαν τα στρατεύματα σε διαρκή ετοιμότητα και εγρήγορση. Καθώς η κατάσταση διαιωνίζετο, το κράτος γινόταν όλο και πιο απαιτητικό, καταλήγοντας σε αδίστακτο και αδηφάγο φοροεισπράκτορα, με επερχόμενο αποτέλεσμα την διάτρηση του ιστού της ρωμαϊκής κοινωνίας.

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο ptisidiastima.com εκφράζουν τους συντάκτες τους
κι όχι απαραίτητα τον ιστότοπο. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς γραπτή
έγκριση. Σε αντίθετη περίπτωση θα λαμβάνονται νομικά μέτρα. Ο ιστότοπος
διατηρεί το δικαίωμα ελέγχου των σχολίων, τα οποία εκφράζουν μόνο το συγγραφέα
τους.

- Advertisement -
- Advertisement -

2 ΣΧΟΛΙΑ

Subscribe
Notify of
2 Comments
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
- Advertisement -

Το Σχόλιο της Ημέρας

ΑΠΟΨΗ: Κάποιος να πει στους Ταϊβανέζους πως τα AAV-7 είναι επικίνδυνα και θα πνιγούν

Δεν ξέρουμε γιατί τα αυτονόητα στη χώρα μας θέλουν πάντα κόπο για να γίνουν κατανοητά. Όπως βλέπουμε αυτό τον καιρό διάχυτη γκρίνια για την...

Το τεύχος μας που κυκλοφορεί

- Advertisement -

Κύριο Άρθρο

General Atomics Mojave: To «απόλυτο» UCAV με 16 (!) Hellfires!

11
 Η General Atomics δεν είναι τυχαία η κορυφαία εταιρεία κατασκευής UAV/UCAV παγκοσμίως. Η γνώση που έχει συγκεντρώσει την έχει κατατάξει στις κορυφαίες εταιρείες αμυντικού...
- Advertisement -
- Advertisement -

Σαν σήμερα

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 11 Αυγούστου 1996: Η άνανδρη δολοφονία του Τάσου...

2
Ο Τάσος Ισαάκ από την Αμμόχωστο δολοφονείται άγρια από τις τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και τις παρακρατικές οργανώσεις του ψευδοκράτους, στη διάρκεια αντικατοχικής πορείας στην...
- Advertisement -
Card image

July #026 ΠΤΗΣΗ 2022

Αγορά 4.49
- Advertisement -
Card image

June #025 ΠΤΗΣΗ 2022

Αγορά 4.49

Related News

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 11 Αυγούστου 1996: Η άνανδρη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ στην Κύπρο

Ο Τάσος Ισαάκ από την Αμμόχωστο δολοφονείται άγρια από τις τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και τις παρακρατικές οργανώσεις του ψευδοκράτους, στη διάρκεια αντικατοχικής πορείας στην...

Αμπντούλ Χαμίντ Χαν: Προπαγάνδα με τα βοηθητικά του πλοία, αναφορά στις διακοινοτικές συγκρούσεις στην Κύπρο

Μεγάλη συζήτηση γίνεται για το νέο τουρκικό γεωτρύπανο Αμπντούλ Χαμίντ Χαν το οποίο προς το παρόν, έχει φθάσει για έρευνες σε υποθαλάσσιο κοίτασμα κάπου...

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ – 30 Ιουλίου/11 Αυγούστου 1825: Η επιδρομή του Κανάρη στην Αλεξάνδρεια

Μια μυστική επιχείρηση για την πυρπόληση του Αιγυπτιακού στόλου στην Αλεξάνδρεια αναλαμβάνεται από Υδραίους ναυτικούς για να ανακουφιστεί η πίεση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο....