USS Oscar Austin (DDG 79) (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 2nd Class Ryan Utah Kledzik)

Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έχει πολλές φορές εκφράσει την επιθυμία του να αποκτήσει αμερικανικά αντιτορπιλλικά κλάσης Arleigh Burke. Η πιο ενδιαφέρουσα παράμετρος της απόκτησης πλοίων κλάσης DDG-51 και η ουσία της παρούσας ανάλυσης είναι ο ρόλος που μπορούν να έχουν στην αντιαεροπορική άμυνα της χώρας ενόψει της αναμενόμενης ένταξης σε υπηρεσία των τουρκικών F-35A.

Η ΠΑ είναι υπεύθυνη για την ελληνική αεράμυνα, συνεπώς οποιαδήποτε προσπάθεια αξιοποίησης των σκαφών προς αυτή την κατεύθυνση προϋποθέτει την ένταξή τους στο Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου (ΣΑΕ), που μέσω των τριών Κέντρων Ελέγχου Περιοχής (ΚΕΠ) ελέγχει τον Ελληνικό Εναέριο Χώρο (χωρισμένο σε τρεις μεγάλους τομείς). Η αποστολή των ΚΕΠ συνοψίζεται στη σύνθεση μιας Διευκρινισμένης Εικόνας Αέρος ή και Επιφάνειας RASP (Recognized Air Surface Picture). Στο πλαίσιο αυτό, η συσχέτιση ιχνών (correlation) είναι μια πολύ σημαντική παράμετρος για την επίτευξη ικανοποιητικής RASP, αφού αρκετά διαφορετικά ραντάρ μπορούν να εντοπίζουν και να αναφέρουν το ίδιο ίχνος, αλλά με βάση τη θέση τους (σε αυτό εξυπηρετούν τα σταθερά δίκτυα ραντάρ) ο Σταθμός Διοίκησης και Ελέγχου (C2) «αποφασίζει» ποιο σύστημα θα συνεχίζει να αναφέρει για κάθε δεδομένο ίχνος.
Η ΠΑ εκτός από τη χρήση των «buffer» που έχουν αποκτηθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ (SSSB, MASE που χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο NADGE και το NAEGIS) αποφάσισε να αποκτήσει και ένα «εθνικό» σύστημα που είναι το ULS (Universal Link System). Ένας «buffer» όμως όπως το ULS, ανάλογα με την πολυπλοκότητα και το λογισμικό του, μπορεί στην ουσία να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένο σύστημα C2. To ULS είναι στην ουσία ένα σύστημα Ελέγχου & Διοίκησης πραγματικού χρόνου που εκτελεί συσχέτιση ιχνών από ESM ή ραντάρ που χρησιμοποιούν Link-16, IJMS, Link-11A/B, Link-1, ATDL-1 με δυνατότητα μελλοντικών επεκτάσεων (π.χ. Link-22). To ULS υλοποιεί έτσι σύνθεση εικόνας τακτικής κατάστασης (RASP) και την προωθεί στο ΚΕΠ.

USS Oscar Austin (DDG 79)

Χρησιμοποιεί μία μονή ή διπλή κονσόλα, ενώ παρέχεται η δυνατότητα να είναι μια πλήρως μεταφερόμενη μονάδα, όπως αυτή που απέκτησε το Ναυτικό των ΗΠΑ. Η ΠΑ έχει πέντε συστήματα ULS τριών διαφορετικών διαμορφώσεων, τα οποία έχουν εγκατασταθεί μεταξύ άλλων στα τρία ΚΕΠ.
Μια σκέψη που προβάλλει η παρούσα ανάλυση είναι η μετατροπή των πλοίων σε δύο «εναλλακτικά» κινούμενα ΚΕΠ, πλήρως ενταγμένα στο ΣΑΕ στο κομμάτι της αντιαεροπορικής άμυνας (με προφανή πλεονεκτήματα επιβιωσιμότητας) που θα έχουν δυνατότητα ανάθεσης όπλων. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, θα πρέπει τα πλοία να εφοδιαστούν με συστήματα ULS. Να σημειωθεί ότι τα στοιχεία που συγκροτούν το ΣΑΕ, πέραν των ΚΕΠ, δεν διαθέτουν σήμερα δυνατότητα προώθησης δεδομένων (data forwarding) παρά μόνο συμμετοχή του ραντάρ και του ESM τους στη συσχέτιση ιχνών για την παραγωγή RASP μέσω ζεύξεων δεδομένων. Το forwarding θα έδινε, για παράδειγμα, στα Arleigh Burke τη δυνατότητα επαναπροώθησης της εικόνας τακτικής κατάστασης στα πλοία από το ΣΑΕ μέσω Link-11A και Link-16.

USS Oscar Austin (DDG 79) (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 2nd Class Ryan Utah Kledzik)

Η «προώθηση» θα λειτουργεί φυσικά και αντίστροφα. Για να αντιληφθούμε τα πλεονεκτήματα της ολοκλήρωσης των αισθητήρων, ας δώσουμε ένα απλό παράδειγμα συνεργατικής εμπλοκής στο πλαίσιο του CEC AN/USG-2(V): ένα πλοίο επιφανείας εκτοξεύει και καταυγάζει βλήμα σε στόχο που έχει εντοπισθεί από αεροσκάφος AEW&C και δέχεται ενδιάμεσες ενημερώσεις από έτερο πλοίο επιφανείας. Πρόκειται για την πεμπτουσία της χρήσης του CEC· εμπλοκή στόχου με δεδομένα απομακρυσμένου αισθητήρα (engagement on remote data).
Στο ΣΑΕ θα ενταχθούν στο προσεχές διάστημα και τα εκσυγχρονισμένα P-3B Orion εφοδιασμένα με το ραντάρ ELM-2022 MR και τον εξοπλισμό ESM/ELINT ELL-8385. Τα ΑΦΝΣ θα διαθέτουν και ζεύξη MDM-2022 Link-11A που θα συνεισφέρει έτσι στον σχηματισμό της εικόνας τακτικής κατάστασης κυρίως για στόχους επιφανείας. Εντύπωση προκαλεί η μη υιοθέτηση και Link-16 (που χρησιμοποιείται από τους Αμερικανούς στα αεροσκάφη P-3C), αλλά η απουσία του πιθανά οφείλεται στην περιορισμένη συνεισφορά των ΑΦΝΣ στον σχηματισμό της RASP (αν και το ραντάρ ELM-2022MR παρέχει και στοιχεία για εναέριους στόχους). Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα των αισθητήρων του P-3B θα είναι εξαιρετικά χρήσιμη για τα DDG-51.

USS Oscar Austin (DDG 79) σε βολές με το πυροβόλο Mark 38 των 25 mm (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 2nd Class Ryan U. Kledzik)

Σχετικά με τα ρωσικής προέλευσης συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας σε ελληνική υπηρεσία και κυρίως τους S-300PMU-1 εκτιμάται ότι έχει επιτευχθεί λειτουργική ενσωμάτωση στο ΣΑΕ μέσω του συστήματος ULS και ζεύξης Link-11B ή ATDL-1, χωρίς όμως να είναι σαφής ο βαθμός ολοκλήρωσης που έχει επιτευχθεί. Η εφαρμογή ονομάζεται NCULS και προφανώς έχει χρησιμοποιηθεί η μέθοδος της «διπλής πύλης», δηλαδή παρεμβολή μιας ασφαλούς ζεύξης (εθνικής ή εμπορικής) μεταξύ της ρωσικής ζεύξης και της Link-11B (με την επισήμανση ότι αναφερόμαστε πιθανώς και σε ενσύρματη ζεύξη με τους γνωστούς περιορισμούς, ειδικά για τα συστήματα SHORADS). Η κατάσταση αναμένεται να βελτιωθεί με την εφαρμογή του προγράμματος αναβάθμισης στα F-16C/D Block 50/52+ και την εγκατάσταση σε αυτά Link-16.

Σήμερα η χρήση του Link-16 περιορίζεται στα ΑΣΕΠΕ και τα F-16C/D Block 52+Advanced, αν και πιστεύεται ότι έχει επεκταθεί και στα Patriot, καθώς υπάρχουν πληροφορίες για την εγκατάσταση τερματικών MIDS-LTV(2) στα ICC των τελευταίων. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, η ΠΑ εκτός από την απόκτηση τερματικών MIDS-LTV(2) για τα αεροσκάφη F-16C/D Block 52+ Advanced προχώρησε το 2008 σε μια ακόμη σύμβαση για την απόκτηση επιπλέον τερματικών MIDS-LTV(2) μέσω FMS, τα οποία προφανώς προορίζονται για τα Patriot. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Ελλάδα έχει αποκτήσει συνολικά 46 τερματικά MIDS. Η χρήση του Link-16 προσδίδει σημαντικές δυνατότητες στα Patriot καθώς μπορούν να διασυνδεθούν απευθείας με τα EMB-145H (αλλά και τα F-16C/D) με δεδομένο και τον περιορισμό ότι πρόκειται για αντιαεροπορικά συστήματα κάλυψης τομέα.
Τα Arleigh Burke δρώντας στο περιβάλλον του Αιγαίου θα έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν συμπληρωματικά με άλλες μονάδες αεράμυνας, όπως συστοιχίες Patriot, επικοινωνώντας απευθείας μέσω Link-16 και παρέχοντας δεδομένα στόχευσης σε απομακρυσμένους στόχους (remote tracks) που δεν έχει εντοπίσει το ραντάρ των συστοιχιών AN/MPQ-65. Το AN/MPQ-65 καλύπτει τομέα 120 μοιρών και η μέγιστη εμβέλειά του για στόχο με RCS 1 τ.μ. δεν υπερβαίνει τα 100 χιλιόμετρα. Παρέχεται δηλαδή η δυνατότητα σε έτερα συστήματα να υπερβαίνουν τις τεχνικές τους δυνατότητες, λόγος για τον οποίο επιμένουμε πάντα στην αξία της διαλειτουργικότητας (Interoperability). Η ισχύς πυρός των πλοίων με 90 βλήματα έτοιμα για βολή και ένα πανίσχυρο ραντάρ τα καθιστά όπλο υπέρβασης όχι μόνο για το ΠΝ και τον ρόλο που θα κληθεί να παίξει στην ΝΑ Μεσόγειο -σε συνδυασμό με την αναβάθμιση των P-3B- αλλά και για τη συνολική αντιαεροπορική άμυνα της χώρας.

USS Winston S. Churchill (DDG 57) (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 3rd Class Casey J. Hopkins)

Είναι ωστόσο δεδομένο ότι τα πλοία θα αποτελέσουν πρωταρχικό στόχο κάθε εχθρικής επιθετικής επιχείρησης. Η αυτοάμυνα των πλοίων Flight I/II παρουσιάζει όντως ένα κενό που για το US NAVY καλύπτεται στο Flight IIA με τη χρήση του ESSM (και επιπλέον δεν πρέπει να διαφεύγει την προσοχή μας ότι η κλάση δρα σε ευρύτερους σχηματισμούς/Ομάδες Κρούσης). Όταν τα πλοία θα κληθούν να αντιμετωπίσουν απειλές στελθ στο Αιγαίο όπως το F-35A, τότε είναι δεδομένο πως τα βλήματα SM-2MR δεν αρκούν για να τις αντιμετωπίσουν: ακόμη και εάν τις εντοπίσουν, οι χρόνοι αντίδρασης θα είναι σαφώς μικρότεροι από τους κοινούς στόχους.
Τα F-35A θα προσεγγίσουν και θα προχωρήσουν σε άφεση stand off όπλων όπως οι SOM-J ή οι JSOW από απόσταση μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων ή JDAM/Paveway II σε μικρότερη απόσταση, άρα το πλοίο θα κληθεί να εμπλέξει τα όπλα και όχι τα αεροσκάφη άφεσης. Ο κορεσμός των δύο Phalanx στην τερματική φάση εμπλοκής είναι δεδομένος και γι’ αυτόν τον λόγο το Αμερικανικό Ναυτικό υιοθέτησε τον ESSM αλλά αντικατέστησε και τα Phalanx με SeaRAM στα αντιτορπιλικά ενταγμένα στον 6ο στόλο. Στην περίπτωση προσθήκης του ESSM σε πλοία Flight I/II με διατήρηση των δύο Phalanx η άμυνά τους ενισχύεται με ένα ενδιάμεσο επίπεδο: θα αντιμετωπίσει τις απειλές που δεν θα αναχαιτιστούν από τα SM-2MR και θα αφήσει όσες «διαφύγουν» στα Phalanx, τα οποία πλέον θα μπορούν να τις εντοπίσουν και οπτικά. Η αυτόνομη χρήση του ESSM Block 2 από το 2020, η οποία δεν απαιτεί τη συνδρομή των ραντάρ καταύγασης των πλοίων αλλά εμπλέκει αυτόνομα στόχους, θα αυξήσει σημαντικά τις επιδόσεις της κλάσης στις επιθέσεις κορεσμού.

USS Donald Cook (DDG 75) σε βολή SM-3 (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 1st Class Theron J. Godbold)

Στο σκεπτικό που αναπτύχθηκε παραπάνω για την προτεινόμενη χρήση των Arleigh Burke μια άλλη σημαντική προσθήκη στο ΣΑΕ είναι το ίδιο το ραντάρ SPY-1D. Για τα δεδομένα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θα είναι το ισχυρότερο σύστημα σε υπηρεσία. Τα υφιστάμενα ραντάρ του ΣΑΕ από άποψη μέγιστης ισχύος κινούνται σε σαφώς χαμηλότερα μεγέθη από το SPY-1D και εκτιμάται ότι η μέγιστη ισχύς τους δεν υπερβαίνει τα 3,5 MW (μέση ισχύ 6,2 KW). Το ισχυρότερο σύστημα ραντάρ από άποψη ισχύος του ΣΑΕ είναι πιθανότατα (σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία) το μοναδικό AN/TPS-70, που επίσης λειτουργεί στην μπάντα «S» (2-4 GHz), με μέγιστη εμβέλεια εντοπισμού στόχου RCS 1 τ.μ. στα 370 χιλιόμετρα. Παρεμφερή μέγιστη ισχύ έχει το S-743D Martello, το οποίο ωστόσο λειτουργεί σε χαμηλότερη συχνότητα (1-2 GHz). Οι εκτιμήσεις για την εμβέλεια εντοπισμού στόχου RCS 1 τ.μ. για το Martello φτάνει στα 390 χιλιόμετρα. Ανάλογες επιδόσεις πιθανώς επιτυγχάνει το επίσης ισχυρό RAT-31DL που λειτουργεί στην μπάντα «L», ενώ υποδεέστερες είναι οι επιδόσεις των ραντάρ χαμηλότερης ισχύος που λειτουργούν στην μπάντα «S» (2-4 GHz), όπως το HADR HR-3000 ή το AR-327 Commander. Οι επιδόσεις εμβέλειας του SPY-1D είναι απόρρητες και υπάρχει μόνο μία δήλωση του 2004 που αφορά το SPY-1D(V) και προσδιορίζει την «εμβέλεια εντοπισμού μιας μπάλας του γκολφ σε απόσταση 165 χιλιομέτρων». Με δεδομένο ότι η μπάλα του γκολφ έχει RCS 0,0025 τ.μ., με τις κατάλληλες αναγωγές προσδιορίζεται η εμβέλεια εντοπισμού για στόχο 0,0015 τ.μ. (που είναι το φημολογούμενο RCS του F-35A στην μπάντα «Χ») στα 145 χιλιόμετρα και για στόχο RCS 1 τ.μ. η εμβέλεια εντοπισμού φτάνει στα 737 χιλιόμετρα (!), που είναι όντως υψηλή για ραντάρ μπάντας «S». Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι το SPY-1D(V) περιλαμβάνει βελτιώσεις μεταξύ των οποίων και αύξηση της μέσης ισχύος κατά 33%, ήτοι 77 KW, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η (μη επιβεβαιωμένη) πληροφόρηση για εμβέλεια εντοπισμού 550 χιλιομέτρων για στόχο RCS 1 τ.μ. είναι ρεαλιστική. Τότε η αντίστοιχη τιμή για το F-35A προσεγγίζει τα 108 χιλιόμετρα, καθόλου άσχημα όταν η αντίστοιχη δυνατότητα του S-743D περιορίζεται (θεωρητικά) στα 76 χιλιόμετρα. Οι τιμές αυτές αφορούν φυσικά «άκρως συνεργάσιμους στόχους» που πετούν σε μεγάλο ύψος (δεν σημαίνει δηλαδή ότι κατανικάται αυτόματα η τεχνολογία στελθ).

USS Winston S. Churchill (DDG 81) σε βολές του Phalanx (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist Seaman Apprentice Raymond Maddocks)

Επιπλέον, το ζητούμενο δεν είναι μόνο ο εντοπισμός του αεροσκάφους αλλά και του βλήματος που ενδεχομένως έχει εκτοξεύσει εναντίον του πλοίου. Με μέσο RCS 0,1 τ.μ. για βλήματα αέρος-επιφανείας, το SPY-1D θα εντοπίσει την απειλή σε απόσταση 308 χιλιομέτρων. Ωστόσο, τα βλήματα αυτά δεν είναι «συνεργάσιμοι» στόχοι, γιατί συνήθως πετούν σε χαμηλό ύψος (sea skimming) ή εκτελούν παραπλανητικούς ελιγμούς (π.χ. ελιγμοί pop up). Σε κάθε περίπτωση η παρουσία δύο ραντάρ SPY-1D στο Αιγαίο αποτελεί σημαντική αναβάθμιση των επιδόσεων του ΣΑΕ, όταν μάλιστα λειτουργήσουν σε περιβάλλον πλήρους διαλειτουργικότητας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η πιο ενδιαφέρουσα παράμετρος της απόκτησης πλοίων κλάσης DDG-51 και η ουσία της παρούσας ανάλυσης είναι ο ρόλος που μπορούν να έχουν στην αντιαεροπορική άμυνα της χώρας ενόψει της αναμενόμενης ένταξης σε υπηρεσία των τουρκικών F-35A.
Η ΠΑ είναι υπεύθυνη για την ελληνική αεράμυνα, συνεπώς οποιαδήποτε προσπάθεια αξιοποίησης των σκαφών προς αυτή την κατεύθυνση προϋποθέτει την ένταξή τους στο Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου (ΣΑΕ), που μέσω των τριών Κέντρων Ελέγχου Περιοχής (ΚΕΠ) ελέγχει τον Ελληνικό Εναέριο Χώρο (χωρισμένο σε τρεις μεγάλους τομείς). Η αποστολή των ΚΕΠ συνοψίζεται στη σύνθεση μιας Διευκρινισμένης Εικόνας Αέρος ή και Επιφάνειας RASP (Recognized Air Surface Picture). Στο πλαίσιο αυτό, η συσχέτιση ιχνών (correlation) είναι μια πολύ σημαντική παράμετρος για την επίτευξη ικανοποιητικής RASP, αφού αρκετά διαφορετικά ραντάρ μπορούν να εντοπίζουν και να αναφέρουν το ίδιο ίχνος, αλλά με βάση τη θέση τους (σε αυτό εξυπηρετούν τα σταθερά δίκτυα ραντάρ) ο Σταθμός Διοίκησης και Ελέγχου (C2) «αποφασίζει» ποιο σύστημα θα συνεχίζει να αναφέρει για κάθε δεδομένο ίχνος.

Το USS James E. Williams (DDG 95) ενώ αναχωρεί από την Σούδα στις 20 Οκτωβρίου 2017 (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 3rd Class Colbey Livingston)

Η ΠΑ εκτός από τη χρήση των «buffer» που έχουν αποκτηθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ (SSSB, MASE που χρησιμοποιείται αποκλειστικά στο NADGE και το NAEGIS) αποφάσισε να αποκτήσει και ένα «εθνικό» σύστημα που είναι το ULS (Universal Link System). Ένας «buffer» όμως όπως το ULS, ανάλογα με την πολυπλοκότητα και το λογισμικό του, μπορεί στην ουσία να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένο σύστημα C2. To ULS είναι στην ουσία ένα σύστημα Ελέγχου & Διοίκησης πραγματικού χρόνου που εκτελεί συσχέτιση ιχνών από ESM ή ραντάρ που χρησιμοποιούν Link-16, IJMS, Link-11A/B, Link-1, ATDL-1 με δυνατότητα μελλοντικών επεκτάσεων (π.χ. Link-22). To ULS υλοποιεί έτσι σύνθεση εικόνας τακτικής κατάστασης (RASP) και την προωθεί στο ΚΕΠ. Χρησιμοποιεί μία μονή ή διπλή κονσόλα, ενώ παρέχεται η δυνατότητα να είναι μια πλήρως μεταφερόμενη μονάδα, όπως αυτή που απέκτησε το Ναυτικό των ΗΠΑ. Η ΠΑ έχει πέντε συστήματα ULS τριών διαφορετικών διαμορφώσεων, τα οποία έχουν εγκατασταθεί μεταξύ άλλων στα τρία ΚΕΠ.
Μια σκέψη που προβάλλει η παρούσα ανάλυση είναι η μετατροπή των πλοίων σε δύο «εναλλακτικά» κινούμενα ΚΕΠ, πλήρως ενταγμένα στο ΣΑΕ στο κομμάτι της αντιαεροπορικής άμυνας (με προφανή πλεονεκτήματα επιβιωσιμότητας) που θα έχουν δυνατότητα ανάθεσης όπλων. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, θα πρέπει τα πλοία να εφοδιαστούν με συστήματα ULS. Να σημειωθεί ότι τα στοιχεία που συγκροτούν το ΣΑΕ, πέραν των ΚΕΠ, δεν διαθέτουν σήμερα δυνατότητα προώθησης δεδομένων (data forwarding) παρά μόνο συμμετοχή του ραντάρ και του ESM τους στη συσχέτιση ιχνών για την παραγωγή RASP μέσω ζεύξεων δεδομένων. Το forwarding θα έδινε, για παράδειγμα, στα Arleigh Burke τη δυνατότητα επαναπροώθησης της εικόνας τακτικής κατάστασης στα πλοία από το ΣΑΕ μέσω Link-11A και Link-16. Η «προώθηση» θα λειτουργεί φυσικά και αντίστροφα. Για να αντιληφθούμε τα πλεονεκτήματα της ολοκλήρωσης των αισθητήρων, ας δώσουμε ένα απλό παράδειγμα συνεργατικής εμπλοκής στο πλαίσιο του CEC AN/USG-2(V): ένα πλοίο επιφανείας εκτοξεύει και καταυγάζει βλήμα σε στόχο που έχει εντοπισθεί από αεροσκάφος AEW&C και δέχεται ενδιάμεσες ενημερώσεις από έτερο πλοίο επιφανείας. Πρόκειται για την πεμπτουσία της χρήσης του CEC· εμπλοκή στόχου με δεδομένα απομακρυσμένου αισθητήρα (engagement on remote data).

Το USS Porter (DDG 78) σε ασκήσεις με βολές του Mark 45 5-inch (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 3rd Class Krystina Coffey)

Στο ΣΑΕ θα ενταχθούν στο προσεχές διάστημα και τα εκσυγχρονισμένα P-3B Orion εφοδιασμένα με το ραντάρ ELM-2022 MR και τον εξοπλισμό ESM/ELINT ELL-8385. Τα ΑΦΝΣ θα διαθέτουν και ζεύξη MDM-2022 Link-11A που θα συνεισφέρει έτσι στον σχηματισμό της εικόνας τακτικής κατάστασης κυρίως για στόχους επιφανείας. Εντύπωση προκαλεί η μη υιοθέτηση και Link-16 (που χρησιμοποιείται από τους Αμερικανούς στα αεροσκάφη P-3C), αλλά η απουσία του πιθανά οφείλεται στην περιορισμένη συνεισφορά των ΑΦΝΣ στον σχηματισμό της RASP (αν και το ραντάρ ELM-2022MR παρέχει και στοιχεία για εναέριους στόχους). Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα των αισθητήρων του P-3B θα είναι εξαιρετικά χρήσιμη για τα DDG-51. Σχετικά με τα ρωσικής προέλευσης συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας σε ελληνική υπηρεσία και κυρίως τους S-300PMU-1 εκτιμάται ότι έχει επιτευχθεί λειτουργική ενσωμάτωση στο ΣΑΕ μέσω του συστήματος ULS και ζεύξης Link-11B ή ATDL-1, χωρίς όμως να είναι σαφής ο βαθμός ολοκλήρωσης που έχει επιτευχθεί. Η εφαρμογή ονομάζεται NCULS και προφανώς έχει χρησιμοποιηθεί η μέθοδος της «διπλής πύλης», δηλαδή παρεμβολή μιας ασφαλούς ζεύξης (εθνικής ή εμπορικής) μεταξύ της ρωσικής ζεύξης και της Link-11B (με την επισήμανση ότι αναφερόμαστε πιθανώς και σε ενσύρματη ζεύξη με τους γνωστούς περιορισμούς, ειδικά για τα συστήματα SHORADS). Η κατάσταση αναμένεται να βελτιωθεί με την εφαρμογή του προγράμματος αναβάθμισης στα F-16C/D Block 50/52+ και την εγκατάσταση σε αυτά Link-16. Σήμερα η χρήση του Link-16 περιορίζεται στα ΑΣΕΠΕ και τα F-16C/D Block 52+Advanced, αν και πιστεύεται ότι έχει επεκταθεί και στα Patriot, καθώς υπάρχουν πληροφορίες για την εγκατάσταση τερματικών MIDS-LTV(2) στα ICC των τελευταίων. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, η ΠΑ εκτός από την απόκτηση τερματικών MIDS-LTV(2) για τα αεροσκάφη F-16C/D Block 52+ Advanced προχώρησε το 2008 σε μια ακόμη σύμβαση για την απόκτηση επιπλέον τερματικών MIDS-LTV(2) μέσω FMS, τα οποία προφανώς προορίζονται για τα Patriot. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Ελλάδα έχει αποκτήσει συνολικά 46 τερματικά MIDS. Η χρήση του Link-16 προσδίδει σημαντικές δυνατότητες στα Patriot καθώς μπορούν να διασυνδεθούν απευθείας με τα EMB-145H (αλλά και τα F-16C/D) με δεδομένο και τον περιορισμό ότι πρόκειται για αντιαεροπορικά συστήματα κάλυψης τομέα.

Το USS Jason Dunham (DDG 109) εκτοξεύει πύραυλο SM-2 missile (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 3rd Zachary Van Nuys)

Τα Arleigh Burke δρώντας στο περιβάλλον του Αιγαίου θα έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν συμπληρωματικά με άλλες μονάδες αεράμυνας, όπως συστοιχίες Patriot, επικοινωνώντας απευθείας μέσω Link-16 και παρέχοντας δεδομένα στόχευσης σε απομακρυσμένους στόχους (remote tracks) που δεν έχει εντοπίσει το ραντάρ των συστοιχιών AN/MPQ-65. Το AN/MPQ-65 καλύπτει τομέα 120 μοιρών και η μέγιστη εμβέλειά του για στόχο με RCS 1 τ.μ. δεν υπερβαίνει τα 100 χιλιόμετρα. Παρέχεται δηλαδή η δυνατότητα σε έτερα συστήματα να υπερβαίνουν τις τεχνικές τους δυνατότητες, λόγος για τον οποίο επιμένουμε πάντα στην αξία της διαλειτουργικότητας (Interoperability). Η ισχύς πυρός των πλοίων με 90 βλήματα έτοιμα για βολή και ένα πανίσχυρο ραντάρ τα καθιστά όπλο υπέρβασης όχι μόνο για το ΠΝ και τον ρόλο που θα κληθεί να παίξει στην ΝΑ Μεσόγειο -σε συνδυασμό με την αναβάθμιση των P-3B- αλλά και για τη συνολική αντιαεροπορική άμυνα της χώρας.
Είναι ωστόσο δεδομένο ότι τα πλοία θα αποτελέσουν πρωταρχικό στόχο κάθε εχθρικής επιθετικής επιχείρησης. Η αυτοάμυνα των πλοίων Flight I/II παρουσιάζει όντως ένα κενό που για το US NAVY καλύπτεται στο Flight IIA με τη χρήση του ESSM (και επιπλέον δεν πρέπει να διαφεύγει την προσοχή μας ότι η κλάση δρα σε ευρύτερους σχηματισμούς/Ομάδες Κρούσης). Όταν τα πλοία θα κληθούν να αντιμετωπίσουν απειλές στελθ στο Αιγαίο όπως το F-35A, τότε είναι δεδομένο πως τα βλήματα SM-2MR δεν αρκούν για να τις αντιμετωπίσουν: ακόμη και εάν τις εντοπίσουν, οι χρόνοι αντίδρασης θα είναι σαφώς μικρότεροι από τους κοινούς στόχους.

Τα συστήματα των αντιτορπιλλικών κλάσης Arleigh Burke (γράφημα Naval Analyses @D_Mitch)

Τα F-35A θα προσεγγίσουν και θα προχωρήσουν σε άφεση stand off όπλων όπως οι SOM-J ή οι JSOW από απόσταση μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων ή JDAM/Paveway II σε μικρότερη απόσταση, άρα το πλοίο θα κληθεί να εμπλέξει τα όπλα και όχι τα αεροσκάφη άφεσης. Ο κορεσμός των δύο Phalanx στην τερματική φάση εμπλοκής είναι δεδομένος και γι’ αυτόν τον λόγο το Αμερικανικό Ναυτικό υιοθέτησε τον ESSM αλλά αντικατέστησε και τα Phalanx με SeaRAM στα αντιτορπιλικά ενταγμένα στον 6ο στόλο. Στην περίπτωση προσθήκης του ESSM σε πλοία Flight I/II με διατήρηση των δύο Phalanx η άμυνά τους ενισχύεται με ένα ενδιάμεσο επίπεδο: θα αντιμετωπίσει τις απειλές που δεν θα αναχαιτιστούν από τα SM-2MR και θα αφήσει όσες «διαφύγουν» στα Phalanx, τα οποία πλέον θα μπορούν να τις εντοπίσουν και οπτικά. Η αυτόνομη χρήση του ESSM Block 2 από το 2020, η οποία δεν απαιτεί τη συνδρομή των ραντάρ καταύγασης των πλοίων αλλά εμπλέκει αυτόνομα στόχους, θα αυξήσει σημαντικά τις επιδόσεις της κλάσης στις επιθέσεις κορεσμού.
Στο σκεπτικό που αναπτύχθηκε παραπάνω για την προτεινόμενη χρήση των Arleigh Burke μια άλλη σημαντική προσθήκη στο ΣΑΕ είναι το ίδιο το ραντάρ SPY-1D. Για τα δεδομένα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θα είναι το ισχυρότερο σύστημα σε υπηρεσία. Τα υφιστάμενα ραντάρ του ΣΑΕ από άποψη μέγιστης ισχύος κινούνται σε σαφώς χαμηλότερα μεγέθη από το SPY-1D και εκτιμάται ότι η μέγιστη ισχύς τους δεν υπερβαίνει τα 3,5 MW (μέση ισχύ 6,2 KW). Το ισχυρότερο σύστημα ραντάρ από άποψη ισχύος του ΣΑΕ είναι πιθανότατα (σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία) το μοναδικό AN/TPS-70, που επίσης λειτουργεί στην μπάντα «S» (2-4 GHz), με μέγιστη εμβέλεια εντοπισμού στόχου RCS 1 τ.μ. στα 370 χιλιόμετρα. Παρεμφερή μέγιστη ισχύ έχει το S-743D Martello, το οποίο ωστόσο λειτουργεί σε χαμηλότερη συχνότητα (1-2 GHz). Οι εκτιμήσεις για την εμβέλεια εντοπισμού στόχου RCS 1 τ.μ. για το Martello φτάνει στα 390 χιλιόμετρα. Ανάλογες επιδόσεις πιθανώς επιτυγχάνει το επίσης ισχυρό RAT-31DL που λειτουργεί στην μπάντα «L», ενώ υποδεέστερες είναι οι επιδόσεις των ραντάρ χαμηλότερης ισχύος που λειτουργούν στην μπάντα «S» (2-4 GHz), όπως το HADR HR-3000 ή το AR-327 Commander. Οι επιδόσεις εμβέλειας του SPY-1D είναι απόρρητες και υπάρχει μόνο μία δήλωση του 2004 που αφορά το SPY-1D(V) και προσδιορίζει την «εμβέλεια εντοπισμού μιας μπάλας του γκολφ σε απόσταση 165 χιλιομέτρων». Με δεδομένο ότι η μπάλα του γκολφ έχει RCS 0,0025 τ.μ., με τις κατάλληλες αναγωγές προσδιορίζεται η εμβέλεια εντοπισμού για στόχο 0,0015 τ.μ. (που είναι το φημολογούμενο RCS του F-35A στην μπάντα «Χ») στα 145 χιλιόμετρα και για στόχο RCS 1 τ.μ. η εμβέλεια εντοπισμού φτάνει στα 737 χιλιόμετρα (!), που είναι όντως υψηλή για ραντάρ μπάντας «S». Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι το SPY-1D(V) περιλαμβάνει βελτιώσεις μεταξύ των οποίων και αύξηση της μέσης ισχύος κατά 33%, ήτοι 77 KW, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η (μη επιβεβαιωμένη) πληροφόρηση για εμβέλεια εντοπισμού 550 χιλιομέτρων για στόχο RCS 1 τ.μ. είναι ρεαλιστική. Τότε η αντίστοιχη τιμή για το F-35A προσεγγίζει τα 108 χιλιόμετρα, καθόλου άσχημα όταν η αντίστοιχη δυνατότητα του S-743D περιορίζεται (θεωρητικά) στα 76 χιλιόμετρα.

USS Sterett (DDG 104) (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 1st Class Byron C. Linder)

Οι τιμές αυτές αφορούν φυσικά «άκρως συνεργάσιμους στόχους» που πετούν σε μεγάλο ύψος (δεν σημαίνει δηλαδή ότι κατανικάται αυτόματα η τεχνολογία στελθ). Επιπλέον, το ζητούμενο δεν είναι μόνο ο εντοπισμός του αεροσκάφους αλλά και του βλήματος που ενδεχομένως έχει εκτοξεύσει εναντίον του πλοίου. Με μέσο RCS 0,1 τ.μ. για βλήματα αέρος-επιφανείας, το SPY-1D θα εντοπίσει την απειλή σε απόσταση 308 χιλιομέτρων. Ωστόσο, τα βλήματα αυτά δεν είναι «συνεργάσιμοι» στόχοι, γιατί συνήθως πετούν σε χαμηλό ύψος (sea skimming) ή εκτελούν παραπλανητικούς ελιγμούς (π.χ. ελιγμοί pop up). Σε κάθε περίπτωση η παρουσία δύο ραντάρ SPY-1D στο Αιγαίο αποτελεί σημαντική αναβάθμιση των επιδόσεων του ΣΑΕ, όταν μάλιστα λειτουργήσουν σε περιβάλλον πλήρους διαλειτουργικότητας.

USS Wayne E. Meyer (DDG 108) (U.S. Navy photo Mass Communication Specialist 2nd Class Z.A. Landers)

48 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Αν και χρειαζομαστε αυτα τα πλοια (τουλαχιστον 4), οχι, δεν ειναι αυτα τα πλοια η λυση για κανενα προβλημα που εχει σχεση με τα F-35.
    Με ολο το σεβασμο που εχω στην ομαδα σας, νομιζω οτι ειναι τουλαχιστον αστειο να σκεφτομαστε οτι ενα σκαφος αρκετα παλιο που θα αποδεσμευτει στην Ελλαδα το 2020+ και σιγουρα μονο σε 2 μοναδες (αντι τουλαχιστον 4) θα κανει καμια διαφορα στο αεροπορικο θεατρο.

  2. Το πλοίο έχει μεγάλη εμβέλεια γιατί έχει καλό ραντάρ αλλά για να μην τα λέω εγώ 108 ή 145 χιλιόμετρα ανίχνευσης στο RCS του F-35 είναι λίγα!
    Παρεπιπτόντως οι Ρώσοι και οι Κινέζοι δίνουν μεγαλύτερο RCS 0.005 για το F-35.

    Δηλαδή κατά την γνώμη σας δεν θέλουμε νέα ραντάρ αεράμυνας;

    Θα σας πω πως μπορούμε να βελτιώσουμε όλα τα ραντάρ με φτηνό τρόπο ή πιο ακριβό με 25-50% παραπάνω εμβέλεια μόνο όμως για το F-35 στα AESA δεν γίνετε.

    Δυστυχώς δεν θέλει η αεροπορία να βρει λύσεις και το λέω αυτό γιατί δεν βλέπω να υπάρχει ενδιαφέρον, εκτός από μερικά άτομα που παλεύουν μόνοι τους να βγάλουν τα κάστανα από την φωτιά.

    Συγχαρητήρια για το εξαιρετικό άρθρο αλλά 2 πλοία δεν φτάνουν για να σωθούμε!

  3. Το άρθρο σας για τα πλοία αυτά είναι πολύ ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει εκ νέου την χρησιμότητά τους σαν πολλαπλασιαστή ισχύος για την αμυντική αποτροπή της χώρας και όχι μόνο για την ενίσχυση του πολεμικού ναυτικού. Ο παρόν σχεδιασμός του Αμερικάνικου πολεμικού ναυτικού καθιστά πολύ δύσκολη την αποδέσμευση τέτοιων πλοίων όχι μόνο για το ελληνικό πολεμικό ναυτικό αλλά για οποιοδήποτε συμμαχικό ναυτικό μέχρι το 2020. Δυστυχώς η ιστορία για τα πλοία αυτά έχει πολλά κοινά με εκείνη των α/τ Kidd τα οποία σε μια περίοδο επίπλαστης οικονομικής ευμάρειας της χώρας μας δεν καταφέραμε να τα αποκτήσουμε. Στην εξαιρετική περίπτωση που αποδεσμευθούν τα πλοία αυτά για την χώρα μας και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλάβουν ένα μέρος τους κόστους απόκτησης από την χώρα μας στα πλαίσια ανταλλαγμάτων για την αμερικάνικη βάση στη Σούδα, κάτι πιθανό μετά το 2020, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε παράλληλα το ενδεχόμενο αποδέσμευσης – απόκτησης ραντάρ AMDR (SPY-6), καθώς με βάση τα ελάχιστα υπάρχοντα στοιχεία για τις ικανότητες τους, μπορούν να απεικονίσουν στόχους χαμηλής παρατηρησιμότητας όπως τα F-35 σε αποστάσεις τέτοιες που να μπορούν αξιοποιηθούν αποτελεσματικά (εγκαιρη ανίχνευση) από το εθνικό σύστημα αεροπορικού ελέγχου. Τέλος θα άξιζε να εξετάσουμε την απόκτηση ραντάρ τέτοιων ικανοτητών σε σταθερές βάσεις για τον εκσυγχονισμό του ΣΑΕ, καθώς τα υπάρχοντα συστηματα ραντά απλά είναι παρωχημένα για την αντιμετώπιση της τεχνολογίας stealth των F-35

  4. Σοφή η απόκτηση των ανωτέρω πλοίων, αν ισχύουν όπως τα γράφεται στο άρθρο θα είναι μεγάλη αναβάθμιση της αεράμυνας!

    Σημείωση: το άρθρο είναι γραμμένο δύο φορές!

  5. Ακόμα κι αν τα είχαμε, δύο ΑΒ δεν φτάνουν να καλύψουν και Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Είναι πολλά τα μίλια! Κάτι ακόμα, πρακτικής φύσεως. Σε τί βαθμό επηρεάζει τις εμβελειες στα χαμηλά ύψη ο ορίζοντας ραντάρ;

    • Ολες αυτες οι εμβελειες ειναι πραγματικες μονο στην ανοικτη θαλασσα και οχι σε ενα κλειστο χωρο οπως το Αιγαιο.Αν δεν υπηρχαν τα νησια οι εμβελειες αυτες θα ηταν ομοκεντροι κυκλοι, στην πραξη ομως δεν ειναι ετσι, τα σχηματα ειναι τελειως ακανονιστα και με πολυ μικροτερη εμεβελεια.Αν δεν βελτιωθουν τα ιπταμενα ρανταρ δεν βλεπω να προχωραει κατι, αυτα ειναι που θα δωσουν τον πρωτο συναγερμο και θα ενεργοποιησουν μετα ολο το επιγειο και θαλασσιο δικτυο αεραμυνας.Πιο πολλα (για να εχουμε πληρη καλυψη σε 24 βαση-σε περιοδο επιχειρησεων) και πιο ικανα ιπταμενα ρανταρ.

      • Αυτό που με προβληματίζει με τα ΑΣΕΠΕ είναι η προστασία τους. Έχουμε λίγα, και πρακτικά, ακόμα και εκτός κρίσης, πάντα θα είναι λίγα… άρα κάθε φορά θα περιπολεί ένα μόνο, με συνοδεία πχ 2 F-16 ή 2 M2000-5Mk2, με το ραντάρ του ίδιου του ΑΣΕΠΕ να προδίδει τη θέση του απο εκατοντάδες μίλια μακριά.

        Οπότε, για το ενδεχόμενο που οι απέναντι στείλουν εναντίον του μια δυάδα F-35 οπλισμένα με ΑΙΜ-120D, το ιπτάμενο ραντάρ θα πρέπει να περιπολεί… που; Στο Ιόνιο;

          • ΟΚ, αισιόδοξο σενάριο: πες πως έχουμε σύγχρονα ΑΣΕΠΕ που μπορούν να δουν το F-35. Έστω πως το ΑΣΕΠΕ είδε τα 2 F-35 στα 150 μίλια. Έστω πως τα F-16 συνοδείας βρίσκονται 50 μίλια δυτικά του ΑΣΕΠΕ και έχουν Link 16, οπότε αποκτούν εικόνα των F-35.

            Τα Τούρκικα F-35 πετούν άλλα 20-30 μίλια προς το στόχο (ΑΣΕΠΕ) αγνοώντας τα F-16. Τα τελευταία πρέπει να ‘δουν’ το στόχο με τα ραντάρ τους πριν εξαπολύσουν ΑΙΜ-120 (C). Αντίθετα, οι Τούρκοι πες πως έχουν AIM-120D. Στα 120 μίλια απο το ΑΣΕΠΕ εκτοξεύουν, κάνουν στροφή 180 και φεύγουν…

            Που κάνω λάθος; Ελπίζω να κάνω, προφανώς.

          • Το AΣΕΠΕ κατα την γνωμη μου ειναι αυτο που πρεπει να δει πρωτα τους στοχους, αν αυτοι πετανε χαμηλα(και πισω απο ενα νησι) δεν θα μπορει να τους δουν ουτε τα επιγεια ρανταρ ουτε αυτα των Burke.Mε το (τονιζω παλι βελτιωμενο) ΑΣΕΠΕ θα εχεις επιγνωση της καταστασης που δεν θα μπορουν να στην δωσουν τα υπολοιπα μεσα.Απο εκει και περα στο παραδειγμα σου εσυ βαζεις AIM-120C για εμας και AIM-120D για τους αλλους , γιατι να ισχυει αυτο; ας εχουν και τα δικα μας D ( η meteor).Σκεψου οτι συμφωνα με το παραδειγμα σου αφου με το AΣΕΠΕ δεν εχεις ελπιδα, τι ελπιδα θα εχεις χωρις αυτο.Τα 120 μιλια τα ακουω «βερεσε».Παντα οι μεγιστες εμβελειες ειναι υπο εργαστηριακες συνθηκες , σε μεγαλα υψη, για αεροσκαφη που πετανε ευθεια και εχουν το μεγεθος ενος C-130,που δεν εφαρμοζουν EW κλπ.

          • «Τα 120 μιλια τα ακουω «βερεσε».Παντα οι μεγιστες εμβελειες ειναι υπο εργαστηριακες συνθηκες , σε μεγαλα υψη, για αεροσκαφη που πετανε ευθεια και εχουν το μεγεθος ενος C-130,που δεν εφαρμοζουν EW κλπ.»

            Υπενθυμίζω πως στο παραπάνω παράδειγμα, ο στόχος του ΑΙΜ-120 δεν είναι κάποιο μαχητικό που ελίσσεται σαν φίδι, αλλά ένα EMB-145, που πετάει ευθεία, σταθερά και αργάαααα, πολύ αργά, σε μεγάλο ύψος. Αν δεν είναι αυτό εύκολος στόχος για βολή Α2Α σε μεγάλη απόσταση, τότε ποιός είναι;

            Επίσης στο παράδειγμά μου τα επιτιθέμενα F-35 δεν έκαναν τίποτα στην αρχή της εμπλοκής εναντίον των Ελληνικών μαχητικών συνοδείας (που θα είναι κοντύτερα). Αυτό μάλλον δεν είναι πολύ ρεαλιστικό, αν έκαναν εκεί κάτι θα πλησίαζαν κοντύτερα στο ΑΣΕΠΕ…

            Κατά τ’ άλλα συμφωνούμε, φοβάμαι απλώς πως για άλλη μια φορά θα κάνουμε μισές δουλειές: εκσυγχρονισμό στα F-16, μισό και κουτσουρεμένο, και μετά θα τα αφήσουμε χωρίς σύγχρονα όπλα. Δηλαδή χωρίς AIM-120D (ή Meteor)… βλέπε υποβρύχια χωρίς τορπίλες, άρματα χωρίς βλήματα, F-16 Blk52M χωρίς Sniper, κτλ-κτλ…

      • Ακόμα και στην ανοιχτή θάλασσα δημιουργούνται «νεκρές ζώνες» στα χαμηλά ύψη (shadow zones), λόγω της καμπυλότητας της γης. Προφανώς τα ΑΣΕΠΕ λύνουν το πρόβλημα, το SPY-1, όπως και κάθε άλλο ναυτικό ραντάρ, τι κάνει γι’ αυτό;

  6. Το μεγαλυτερο προβλημα στη προταση αυτη , δεν θα ηταν ουτε το οικονομικο ουτε ζητηματα πρακτικοτητας (λιμενισμος, πληρωμα, φορτος πυραυλων). ΕΙναι η διαλειτουργικοτητα του ιδιου του ΠΝ με την ΠΑ αφου πρακτικα θετει τις 2 μεγαλυτερες μοναδες του υπο τον ελεγχο αλλου κλαδου. Α, και για να μην ξεχνιομαστε , το ULS (Universal Link System) φτιαχθηκε απο την ελληνικη ISI.

    • Όχι, τους ίδιους αισθητήρες φέρουν απλά έχουν τους διπλάσιους πυραύλους έτοιμους προς εκτόξευση ανά πάσα στιγμή. Θεωρώ ότι βολεύει να έχεις τα διπλάσια κελιά σε περίπτωση που διαθέτεις πυραύλους πλεύσης, όπως είναι η μη αποδεσμεύσιμοι Tomahawk (ίδιας κατηγορίας με τους Γαλλικούς Scalp) ώστε να στέλνεις ομοβροντία -πανάκριβων- πυραύλων στην εχθρική αεράμυνα, ειδικά τις πρώτες ώρες του πολέμου.

          • Παλαιότερο μεν, αναβαθμίσιμο δε… Άλλωστε, κάποιες από τις αναβαθμίσεις, αφορούν αντιβαλλιστικές δυνατότητες, που προς ώρας, ελάχιστα μας απασχολούν… Το κυριότερο πλεονέκτημα των Tico έναντι των Burke, είναι η σαφώς υψηλότερη τοποθέτηση του ραντάρ, με αποτέλεσμα τον μεγαλύτερο ορίζοντα του (ίδιου) ραντάρ.

          • ευχαριστώ. Άρα μάλλον καλύτερη επιλογή για μας οι Α/Β, αφού το κυριότερο κριτήριο είναι η Α/Α ή ισχύει αυτό που αναφέρει ο Αντώνης;

          • To radar των Tico δεν έχει χαμηλότερες επιδόσεις των ΑΒ, απλά είναι σε 4 -ας πούμε- κομμάτια κι όχι σε ένα. Αυτό αυξάνει κυρίως τις απαιτήσεις συντήρησης. Μια χαρά θα μας έκαναν και τα Tico αν Α. τα ήθελε το Ναυτικό, που κάτι περισσότερο ξέρει από εμάς, Β. τα αποδέσμευαν οι Αμερικανοί. Τα Ticonderoga δεν είναι κακή λύση στα χαρτιά, θα κοστίζουν όμως πολύ περισσότερα σε συντήρηση αλλά και προσωπικό. Έχουμε ήδη γράψει για το ενδεχόμενο…
            https://www.ptisidiastima.com/ticonderoga-vls-to-decomission-in-2020/

      • Κόστος απόκτησης γιατί? Υποτίθεται α) μιλάμε για παραχώρηση πλοίων και β) τα Tico είναι κατά βάση παλαιότερα(άρα και φθηνότερα στην ‘παραχώρηση’, από τα Burke). Στη συντήρηση πάλι, σκέψου ότι έχουν πχ τους ίδιους κινητήρες. Οι διαφορές δεν είναι σημαντικές. Είναι αστείο πχ να μπορούμε να έχουμε Burke αλλά όχι Tico. Οι διαφορές κατά βάση είναι τα επιπλέον κελιά(που αν θες τα αξιοποιείς) και το δεύτερο Mk-45. Από εκεί και πέρα, τα Tico σου παρέχουν και τη δυνατότητα για 2 οργανικά ελικόπτερα(ενώ τα πρώτα Burke κανενός…), καθώς και πληρότητας συστημάτων(που στα Burke αναλόγως έκδοσης, απουσιάζουν), όπως 2 phalanx, harpoons κλπ.

  7. Λίγο άσχετη ερώτηση με το άρθρο, αλλά το MPQ-65 γιατί με κεραία διαμέτρου ~2,5μ φτάνει μόνο ~100χλμ για στόχο 1μ^2; Αν δε κάνω λάθος αυτή ήταν η απόδοση του συστήματος Patriot ήδη από τις αρχικές εκδόσεις. Έχει να κάνει με το εύρος συχνοτήτων στο οποίο λειτουργεί το ραντάρ;

  8. H μεγ εμβελεια των SM2ΜR (blIIIb που μας αφορα) ειναι 90νμ/167χλμ με δραστικη 60-70νμ≈120χλμ. Επισης πολυ αποτελεσματικα μεσα προστασιας των πλοιων εχουν ιστορικα αποδειχθει τα αντιμετρα με παρεμβολες και decoys. Διαλειτουργικοτητα προκεχωρημενων πλοιων με μαχητικα υπαρχει εδω και δεκαετιες μεσα απο τις ετησιες διακλαδικες ασκησεις και τις αναχαιτισεις των α/φ που παραβιαζουν FIR-ΕΕΧ, παρολ’αυτα το αρθρο σωστα τονιζει την αμεση ενταξη στο ΣΑΕ και την τεχνολογικη πλευρα της εξελιξης απο τα μεσα περιπου της προηγουμενης δεκαετιας που αφορα ζευξεις με μηνυματα καταμερισμου και αναθεσης στοχων αερ-επιφ, αμερικανιστι integrated fire control η’ οπως λενε στο USN «if it floats it fights».

  9. Η δομή του ΣΑΕ έχει αλλάξει από την 2α Αυγούστου 2017.

    Εχει δημιουργηθεί η 10η και 11η ΜΣΕΠ προς αντικατάσταση του 1ου και 2ου ΚΕΠ (για το 3ο ΚΕΠ δεν έχει ανακοινωθεί κάτι).
    Τον ρόλο τους τον αναλαμβάνει το 1ο ΑΚΕ

    https://www.haf.gr/structure/ata/10i-msep/

    https://www.haf.gr/structure/ata/1o-ake-aeroporikos-elegchos-meson-aeramynas-kentro-synthesis-kai-paragogis-aeroporikis-eikonas/

  10. Η ουσιαστικότερη κίνηση ενίσχυσης (και ποιοτικής υπεροχής έναντι της Τουρκίας) μετά τα F16 για την ΠΑ και τον εκσυγχρονισμό των Meko γαι το ΠΝ, είναι η ένταξη στο στόλο 4 τέτοιων αντιτορπιλικών, ώστε να υπάρχουν συνεχώς 2-3 διαθέσιμα.

    Οι δυνατότητές τους πηγαίνουν το ΠΝ και μέσω αυτού το σύνολο των ενόπλων δυνάμεων, στον 21ο αιώνα!!!

  11. Μήπως θα ήταν καιρός να εξετάσουμε όχι τις λύσεις που υπάρχουν με βάση την ποιότητα του υλικού αλλά τις λύσεις που μπορούμε να αγοράσουμε με τα χρήματα που διαθέτουμε ;

      • Η παραχώρηση (όπως έχει αναφερθεί και σε παλαιότερο άρθρο) δεν σημαίνει τσάμπα. Τα ΑΒ έχουν υψηλό κόστος χρήσης – πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα – κόστος που σε τελική ανάγνωση θα μπορούσε ίσως να αποδώσει καλύτερα σε μιά άλλη επένδυση (βλέπε αναβάθμιση ΑΣΕΠΕ και σταθμών εδάφους)

      • Μέχρι και αν μας τα παραχωρήσουμε, ας προχωρήσουμε πρώτα στην αναγκαία αναβάθμιση των MEKO και όχι στην υποτυπώδη…
        Με την απόκτηση APAR/SMART-L, καταργούνται τα 2X4 STIR & μεταφέρονται σε 8 «S» και αναβαθμίζονται κατακόρυφα οι ΑΑ δυνατότητες των ΜΕΚΟ & διπλασιάζονται οι των S
        Ηδη το SMART-L στις Ολλανδικές De Zeven αναβαθμίζεται με Early Warning Capability με δυνατότητα αντιβαλλιστικής αποκάλυψης εμβέλειας 2.000χλμ & Air Defense 480χλμ!
        Υπάρχει Ελληνική εταιρεία που έχει εμπλακεί στο παρελθόν σε αναβαθμίσεις του ΠΝ.
        Το Σύστημα μάχης STACOS οφείλει να αντικατασταθεί με το Tacticos, (ομοιογένεια με Roussen, Λασκος & Μαχητής…)
        το σύστημα υπέρυθρης SIRIUS LR-IRST
        Link-16 οπωσδήποτε,
        αντικατάσταση των Mk48VLS με ΜΚ41& 64 ESSM (4X16)
        μετατροπή του ενός (πίσω) CIWS σε SeaRAM & αναβάθμιση με FLIR
        & αναβάθμιση του Πυροβόλου Mk45 σε Mod 4 με εμβέλεια να πλησιάζει τα 100χλμ
        & τέλος 4 Nulka (active missile decoys) με το νέο ExLS (Extensible Launching System) της LM
        Αυτά τα ολίγα…
        Μετά καλώς να έλθουν τα ΑΒ

        • Νομίζω κι εγώ ότι το ραντάρ SMART-L EWC είναι μία από τις σοβαρότερες διαθέσιμες προτάσεις, ενώ υπάρχει και σε έκδοση συμβατικού επίγειου συστήματος. Συμφωνώ με τις προτάσεις σας αλλά κυρίως με την απαίτηση αναβάθμισης των κύριων μονάδων του ΠΝ.

          • Εξάλλου είναι το αντικείμενό σας, κάτι θα γνωρίζετε παραπάνω…
            Έπεσε στην αντίληψή μου τις προάλλες, ότι 5 από τα AB flight IIA που δεν αναβαθμίζονται σε IAMD – ταυτόχρονη αντιβαλλιστική, αντιαεροπορική & anti cruise εμπλοκή- με το Baseline 9C Aegis Combat System γίνεται λόγω μειωμένου budget.
            Το κόστος αναβάθμισης $63.1 Εκ για το καθένα…
            Πως τη λένε τη παροιμία… τα μεταξωτά βρ#@*ά θέλουν και επιδέξιους…
            Αυτη η διελκυστίνδα με τα ΑΒ για το Π.Ν. είναι το αντίστοιχο των F-15 για την Π.Α.
            Θα αποτελέσει τραγική αμέλεια, προφανώς με συνέπειες, η μη αναβάθμιση των ΜΕΚΟ

        • Δεν μπορουν να μπουν SMART-L και APAR και τετραπλασιου βαρους κανιστρα σε ΜΕΚΟ200. Οι κλασεις που φερουν και δευτερο ρανταρ (ογκου) SMART-L η’ ρανταρ ιδιας κατηγοριας μεγεθους-εμβελειας ειναι διπλασιου και τριπλασιου εκτοπισματος. Οσα λεφτα κι αν εχουμε οι ΜΕΚΟ μπορουν να αναβαθμισθουν αν θελουμε ακομα να πλεουν μεχρι το επιπεδο των αυστραλεζικων Anzac. Με πολλες μετασκευες, προσθαφαιρεσεις, καλωδιωσεις, ανακατανομες κλπ οπως ειναι γνωστες απο τις λεπτομερειες του προγ/τος. The 6-face Ceafar AESA radar will detect and track incoming aircraft and anti-ship missiles; the 4-face Ceamount CW AESA radar is the illuminator/uplink to guide the ship’s Evolved Sea Sparrow Missile (ESSM). Both radars are similar to the Aegis system on the RAN’s new Air Warfare Destroyers but the Australian radars are lighter and smaller so can be mounted high on the masthead of a ship instead of on the superstructure. Nevertheless, shipbuilder BAE Systems Australia has had to design new lightweight masts to reduce «top weight» on the frigate while carrying the necessary cables and cooling elements. Προσφατα ανακοινωθηκε οτι το CEAFAR, προιον της εγχωριας CEA Technologies με την Northrop Grumman, θα εκσυγχρονιστει στην εκδοση CEAFAR-2 μπαντας L επανω στα πλοια οταν η τελευταια φ/γ HMAS Stuart παραδοθηκε μολις φετος τον Μαρτιο.

          https://thaimilitaryandasianregion.files.wordpress.com/2016/08/anzac-1.png?w=625
          http://www.seaforces.org/marint/Australian-Navy/Frigate/FFH-150_DAT/Anzac-class-002.jpg
          https://www.minister.defence.gov.au/minister/christopher-pyne/media-releases/148-million-radar-upgrade-anzac-class-frigates

          • Aν, όντως, το APAR λόγω βάρους & ύψους ιστού και όχι το SMART-L, δεν ενσωματώνονται στις ΜΕΚΟ, τότε εναλλακτική επιλογή θα ήταν το Artisan 3D με χρήση στις φρεγάτες Type23 & 26 ή το SeaGiraffe AMB 3D με εμβέλειες 200 & 180 χλμ αντίστοιχα.
            Οσον αφορά το Artisan «…is capable to detect more than 800 fast inshore attack craft, small aircraft targets as well as panoply of surface and air threats simultaneously, providing a critical, tactical situational awareness for operator’s safety evaluation and defense mechanism…», για δε το Sea Giraffe «… automatically can detect and track 200 air targets (including IFF tracks), 400 surface targets and 50 jammer emitters at one time, without manually selecting each track and assigning a track number».
            Πάντα υπάρχουν λύσεις, όταν υπάρχει διάθεση να τις αναζητήσουν αυτοί που πρέπει…
            Όσον αφορά τα VLS, οι ΜΕΚΟ χρησιμοποιούν τα ΜΚ48 Mod2 με 16 κελιά βάρους 30.9tn με ESSM εκ των οποίων οι 30.4tn στην υπερκατασκευή, ενώ θα επαρκούσε ένα στοιχείο ΜΚ41 (8 κελλιά/32 ESSM), βάρους κενού 14.5tn + 32 ESSM X 280kg= 8.9tn, ήτοι σύνολο 23.4tn
            Η διαφορά υψους του ΜΚ48 vs MK41, 4.74m έναντι 5.2μ (Self-Defense
            module αποκλειστικά για ESSM) αντίστοιχα, είναι αμελητέα

          • Για το SMART-L μιλαμε, για το early warning που λεει ο Κων/νος. Το APAR απο μονο του με κλειστη υπερκατασκευη και νεο ιστο φυσικα χωραει σε φ/γ μεγεθους ΜΕΚΟ. Το CEAFAR που μπηκε στα αυστραλεζικα ειναι ενα APAR Active Phased Array Radar, αντιστοιχα υπαρχουν πολλες ελαφριες κλασεις που εχουν εναν κυριο ιστο (τα γνωστα integrated mast). Μπορει να χρειαστει και μεταφορα των χαρπουν επειδη το APAR φαινεται να εχει μεγαλυτερη επιφανεια σε σχεση με τα μικροτερα συγκροτηματα σταθερων ρανταρ, αλλα δεν μπορουμε να ξερουμε τετοιες λεπτομερειες αν δεν λαβουμε γνωση μελετης απο το ΠΝ. Τα ΑΜΒ,Artisan διαφημιζονται ως εξαιρετικα ρανταρ αλλα ειναι αντιστοιχα των MW08,SMART-S κλπ, δεν εχουν καμμια σχεση με APAR και ICWI. Η καλυτερη αναβαθμιση των ΜΕΚΟ μας θα ηταν με ρανταρ διαταξης φασης MFR, ειτε ιδανικα με σταθερο συγκροτημα οψεων (SPY1 light,CEAFAR,SeaΜaster,ELM2248 κλπ με αλλαγες στο πλοιο), ειτε περιστρεφομενο με staring mode (NS200,Giraffe 4Α,TRS4D,ELM2258,KRONOS κλπ πιο προσιτα λογω κονδυλιων,ηλικιας και αλλαγων).
            Το ΠΝ ξερει πολυ καλα τι πρεπει να αναζητησει κι ασφαλως δεν περιμενει απο εμας, ολα ειναι θεμα συγκριτικου κοστους-αναβαθμισης και πολιτικων επιλογων. Απλα δεν γινονται αυτα που λετε, δεν χωρανε και SMART-L και APAR και οπως ειπατε αρχικα 4×16=64 ESSM και ExLS για να γινουν οι MEKO αστροπλοια. Eκτοξευτες Mk41 μαλλον θα δουμε σε νεα/μεταχ πλοια, δεν αξιζει οικονομοτεχνικα η αλλαγη του Mk48 που μπηκε. Τεσσερα πλοια x16 ESSM2 πολλαπλης καθοδηγησης ειναι αρκετα για τις δυνατοτητες των φ/γ της κατηγοριας. Περισσοτερα κελια ειναι σιγουρα αναβαθμιση, αλλα ειναι πλεονασμος οταν ξοδευεις χρηματα για να βαλεις ρανταρ τυπου SMART-S, ΑΜΒ κλπ με Mk41 32βλ οπως οι γειτονες στις Barbaros που εκτος αυτου αναβαθμισαν και ΟΗP εκκινωντας TF2000. Ισως αξιζει (και μονο αν ειναι χαμηλη τιμολογηση) να αναβαθμιστει ο Mk48 για 24βλ, ομως εμεις δεν μπορουμε να ρωτησουμε την εταιρεια για να ξερουμε αν γινεται για την δικη μας εκδοση που ειναι διαφορετικη απο την δανεζικη που πηρε DP48. Τα’χουμε ξανασυζητησει αυτα στο eamyna, εμεις μπορει να θελουμε πολλα (σε λογικα πλαισια) και για τις ΜΕΚΟ και παλαιοτερα για τις S και για τα πλοια που θα τις αντικαταστησουν και για τα υ/β και για τα ε/π κοκ. Μπορουμε ομως να κανουμε μερικα βασικα που γινονται. Και παλι στην κατασταση μας θα φανουν ακριβα αλλα θα ειναι φυσιολογικος εκσυγχρονισμος για πλοια που θα υπηρετησουν αξιομαχα για αλλα 25χρ. Εκτος των βασικων (ανακαινιση, slep, μηχανες, συστημα μαχης, επικοινωνιες, ρανταρ) εγω θα προτιμουσα αναβ ESM-ECM συν LWR, εγχωριο Η/Ο, ΕSSM2, αναλωσιμα για τ/λ και αν μπορεσουμε και αναβ του πβ.

  12. Η βελτίωση συμβατικών ραντάρ για να ανιχνεύουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, αεροπλάνα χαμηλής παρατηρητικότητας.
    Γράφει ο Δικαίος Γ.

    Αφού πρώτα δείξαμε της λύσεις για τα UHF, VHF ραντάρ με δυο λύσεις: την σύνθετη και πολύπλοκη με μεγαλο κόστος και διάρκεια εξέλιξης, με βελτίωση από 40-45% σε εμβέλεια για το RCS του F-35 και την απλή με 20-25% σε αύξηση εμβελείας για το RCS του F-35.
    Το κάναμε αυτό για να δείξουμε και να αναδείξουμε τα προβλήματα που υπάρχουν και ας παραξένεψαν κάποιους με αυτά που διάβασαν. Λυπάμαι για αυτό αλλά οι λύσεις είναι πολύπλοκες και σύνθετες και πολλές φορές δεν σε συμφέρει να της εφαρμόσεις, όχι όμως ότι δεν πρέπει να της αναφέρεις. Θεωρητικά πάντα γιατί οι δεκάδες υπολογισμοί που έχω κάνει θέλουν και τα χρήματα για να προχωρήσω στην κατασκευή- δοκιμή και εξέλιξη-ανάπτυξη των συστημάτων ραντάρ.

    Στα ραντάρ UHF, VHF πρέπει να αλλάξεις την κεραία σε πολλά σημεία και ειδικά την γωνία των δίπολων YOGIS, από κάθετα σε 45 μοίρες. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι τα σήματα και της επιστροφής στον δεκτή αλλά και της εκπομπής, δεν είναι ίδια σε κάθε πλευρά ενός αεροσκάφους χαμηλής παρατηρητικότητας.! Το H/M σήμα δηλαδή όταν συναντά ένα VLO F-35, έχει διαφορετική συμπεριφορά η αριστερή πλευρά του αεροσκάφους από την δεξιά. Το έχω αναλύσει πως οι άνθρωποι που σχεδίασαν το F-35 τα έψαξαν όλα! Έλαβαν υπόψιν τους όλες της πολώσεις των ραντάρ αλλά και την συμπεριφορά της επιστροφής της ανάκλασης του σήματος προς τον δέκτη.

    Δηλαδή για να έχουμε καλύτερη επιστροφή της ανάκλασης του Η/Μ σήματος στον δεκτή ενός ραντάρ, αλλά και την ιδανική γωνιά κεραίας στην εκπομπή! Θα έπρεπε να μοιράζαμε την κεραία με τα εκατοντάδες δίπολα στο ήμισυ, με τα μισά να έχουν στραφεί σε γωνιά δεξιά 45 μοίρες και τα αριστερά να έχουν στραφεί προς αριστερά γωνιά 45 μοίρες! Αν και η ιδανική γωνιά για το F-35 είναι οι 37 μοίρες βάση υπολογισμών, τα υπόλοιπα VLO αεροσκάφη έχουν το καθένα την διαφορετική του ιδανική γωνία πόλωσης του ραντάρ! Της βελτιώσεις μαζί με άλλες μπορείς να της κάνεις σε ένα ρώσικο ραντάρ Nebo, αλλά πρέπει να καταλάβουμε πως δεν είναι και τόσο εύκολα τα πράγματα και ας λένε κάποιοι για λύσεις και ευχολόγια.

    Στα συμβατικά ραντάρ δυστυχώς και εδώ έχουμε δυο λύσεις, την απλή και την δύσκολη και οι δυο είναι πολύπλοκες και κοστίζουν.

    Η εύκολη μπορεί να δουλέψει ευκολότερα, η δύσκολη θέλει χρόνια εξέλιξης και περισσότερα χρήματα εξέλιξης όμως όχι τόσο κόστους. Το καλό σε αυτήν την λύση είναι πως μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα ραντάρ ανεξαρτήτως συχνότητας και αυτό είναι κάτι που έχει μια βάση για να προχωρήσει σε πραγματοποίηση της ιδέας.

    Θα αναφέρουμε μόνο τα βασικά- πολύ περιληπτικά, χωρίς να επεκταθούμε σε θέματα που δεν ενδιαφέρουν τον πολύ κόσμο.
    Η βελτίωση είναι απλή σε φιλοσοφία έχει δοκιμαστή σε άλλο ραντάρ με άλλο τρόπο λειτουργίας. Εδώ αναφερόμαστε σε ραντάρ που έχει στην ίδια κεραία δυο κυματαγωγούς για περισσότερα διαβάστε εδώ:

    http://www.tcz.cz/en/radiolocation/gca-radar-systems/stationary-parasr
    Εμείς θέλουμε να βάλουμε στην ίδια κεραία 3 κυματαγωγούς για να στείλουμε στην κεραία την ισχύ από 3 πομπούς και να τριπλασιάσουμε την ισχύ της εκπομπής. Αυτό το κάνουμε γιατί από φόρμουλες και τύπους των ρώσων η ισχύς όσο μεγαλώνει, τοσο αυξάνει και η εμβέλεια για τα VLO αεροσκάφη. Λένε χοντρικά πως θέλεις 1,5 KW για κάθε RCS που κατεβαίνει κλπ.
    Προσοχή μην πείτε πως δεν γίνετε κλπ, γίνετε αλλά πρέπει να διαβάσετε πρώτα και να μην απορρίπτετε κάτι χωρίς δεύτερη μελέτη. Δεν μας ενδιαφέρει να ρίξουμε τρεις διαφορετικές συχνότητες στην περιστρεφόμενη κεραία του ραντάρ, αλλά τρεις στην ίδια συχνότητα!
    Στα ραντάρ AESA θα το απέρριπτε το σήμα που δεν έχει τον ίδιο χρονισμό αμέσως και υπάρχουν πολλά προβλήματα γενικά με το να βάλεις της ίδιες συχνότητες σε μια κεραία. Η διαφορά όμως είναι ότι θα βάλουμε-ρίξουμε τρεις γειτονικές συχνότητες. Ο μεσαίος κυματαγωγός ο αρχικός που ήταν επάνω στο ραντάρ θα έχει την κεντρική συχνότητα και οι άλλοι δυο, την πιο επάνω και ο άλλος την ποιο κάτω. Αναφερόμαστε για διπλανές γειτονικές συχνότητες και όχι την ίδια όπως καταλάβατε.

    Ο σκοπός μας είναι να δημιουργήσουμε προβλήματα στην δομή λειτουργίας στην RAM του F-35, αφού ξέρουμε με ποιον τρόπο λειτουργεί. Στέλνουμε ένα τριπλάσιας ισχύος σήμα την ίδια στιγμή που κτυπάει το αεροσκάφος στα ίδια ακριβώς σημεία. Το ότι χάνουμε από την σχεδίαση του αεροσκάφους που εκτρέπει το H/Μ σήμα, το ξέρουμε έτσι και αλλιώς πως δεν γίνετε τίποτα άλλο να κάνουμε. Κερδίζουμε όμως από την RAM που έχει τώρα πια έχει μια τριπλάσια ισχύ να αντιμετωπίσει. Μια τριπλάσια εξασθενισμένη κυματομορφή του Η/Μ σήματος που πέφτει επάνω στο ασθενές ρεύμα που δημιουργείτε με την τριβή που δεν μπορεί να το σπάσει- διαλύσει όλο και να το απορρίψει πέριξ του αεροσκάφους.

    Έχουμε μεγαλύτερη επιστροφή σήματος αρχικά στην κεραία του ραντάρ και μετά στον δέκτη του ραντάρ αλλά και ένα μεγάλο πρόβλημα. Τώρα δεν έχουμε να αναλύσουμε το σήμα από μια συχνότητα αλλά από τρεις, αυτό είναι δύσκολο να το κάνουμε. Έτσι έχουμε δυο λύσεις την πιο απλή και την πολύπλοκη.

    Η απλή λύση είναι να βάλουμε ηλεκτρονικά φίλτρα, να απορρίψουμε της δυο πλευρικές συχνότητες και να κρατήσουμε μόνο την βασική για επεξεργασία. Ο τρόπος που θα το κάνουμε αυτό είναι σχετικά απλός και το κόστος είναι χαμηλό, καθώς δεν απαιτούνται πολύπλοκες μονάδες επιπλέον στο ραντάρ. Μπορεί να γίνει και με άλλον τρόπο η απόρριψη των δυο πλευρικών συχνοτήτων σαν θόρυβος κλπ. Το κόστος των δυο επιπλέον πομπών όμως είναι αρκετό αλλά ο χρόνος εξέλιξης βελτίωσης ανάπτυξης μικρός, όπως και το απαιτούμενο κόστος. Η βελτίωση όμως είναι μικρή σε απόδοση, 25% περισσότερη εμβέλεια θα έχει το τροποποιημένο ραντάρ στο RCS του F-35!

    Η πολύπλοκη λύση είναι η επεξεργασία του σήματος στον δέκτη και των τριών συχνοτήτων. Είτε να της χωρίσεις με φίλτρα και να της ρίξεις σε τρεις δέκτες για την αρχική ενίσχυση και να της επεξεργαστείς μετά. Είτε να της βάλεις απευθείας στον δέκτη και να της χωρίσεις μετά σε διαφορετική επεξεργασία και να ενώσεις τα σήματα κλπ. Είναι πολύπλοκο θέλει χρόνια δουλειά και χρήματα εξέλιξης- βελτίωσης και ανάπτυξης της μεθόδου. Ευτυχώς όμως που όλα τώρα σχεδιάζονται από υπολογιστές και υπάρχουν οι υπολογιστές που θα τους βάλεις 3 διαφορετικά σήματα και θα γίνει η επεξεργασία. Με την βελτίωση αυτή θα φτάσει να έχει ένα τροποποιημένο ραντάρ με όλες αυτές της βελτιώσεις που αναφέραμε 50% περισσότερη εμβέλεια στο RCS του F-35.

    Υπάρχουν και άλλες βελτιώσεις που μπορούν να γίνουν, θα αναφερθούμε στην συνέχεια. Λύσεις υπάρχουν από ότι είδατε, βούληση και θέληση δεν υπάρχει για να γίνει κατι εδώ στην Ελλάδα. Θα αναφερθούμε και σε άλλες λύσεις που αν συνδυαστούν όλες μαζί το κέρδος μεγαλώνει και τα ραντάρ θα έχουν μια αξιοπρεπή εμβέλεια αντιμετωπίσεις του F-35. Ακόμα και τα ραντάρ των αεροσκαφών μπορει να επωφεληθούν από ότι γράφουμε.

  13. Καλημερα σας,
    το αρθρο σας ειναι σημαντικο. Προκρινει μια «ασυμετρη» λυση στο προβλημα της αεροπορικης απειλης των αεροσκαφων stealth F35A.
    δυστυχως ορισμενα σημεια χρηζουν βαθυτερης προσοχης. Η αναλογιες εντοπισμου που αναφερετε οτι ισχυουν μαλλον δεν ειναι αντικειμενα ορθες, εκτος και εαν χρησιμοποιησετε την μαθηματικη εξισωση των ρανταρ (βλεπε σχετικα μελετη Ζηκιδη & συνεργατων στην αεροπορικη επιθεωρηση) εχοντας τις αριθμητικες παραμετρους. Η απλη αναγωγη δεν μπορει να θεωρηθει αξιοπιστη γιατι ο μαθηματικος τυπος για τον υπολογισμο της εμβελειας δεν επιτρεπει αξιοπιστες αναλογες διαπιστωσεις, χωρις την ενσωματωση των αριθμητικων δεοδμεων των παραμετρων. Η μειωμενη εμβελεια των ρανταρ ειναι γεγονος αλλα παραμενει σχετικα αγνωστο εαν αυτη ειναι προλβημα προς λυση ή οχι και ποιο ειναι το χρηματικο αντιτιμο για να λυθει.
    Ενα αλλο σημειο που συνδεεται με το προηγουμενο ειναι: Μεχρι σε ποιο βαθμο η εμβελεια αποκαλυψης των ρανταρ SPY-1A/D Pesa μπορει να θεωρηθει σαν υπερ-αρκετη για τον ρολο της εγκαιρης προειδοποιησης και δεν ειναι απαραιτητη η ενσωματωση των νεοτερων SPY-6 τυπου AESA στα εν λογο πλοια. Αυτο και σε συναρτηση οτι μια χρηματοοικονομικη επενδυση στην αποκτηση των εν λογω πλοιων ειναι συγκρησιμη με ενα κονδυλι της ταξεως του 1 δις εκ €. Δεν μπορει να θεωρηθει σαν ποιο αποδεκτο η αναβαθμηση των υπαρχοντων χερσαιων ρανταρ του ΣΑΕ, καποιων εστω, με μολις το 1/5 ή και το 1/10 αυτου του κονδυλιου για τον ιδιο σκοπο;
    Θεωρω οτι, τελικα τα υποτιθεμενα επιθημητα προς αποκτηση Α.Β., δεν ειναι για τις απαιτησεις προστασιας εναντια στα F35A της ΤΗΚ, αλλα, τουναντιον, για την συγκροτηση μιας task force που να μπορεσει να αντιμετωπισει με περιπου ισους ορους μια αναλογη δυναμη του TDK στην μεσογειο με σκοπο να την κερδισει σε μια κλασσικου τυπου αεροναυμαχια, οπως πολλες αλλες φορες συνεβη αλλου στον πλανητη στο παρελθον. Οποτε το ζητημα μαλλον πρεπει να τεθει υπο ενα τετοιο πρισμα. Μονο που τοτε ολο το εξοπλιστικο προγμραμμα του ΠΝ πρεπει να μελετηθει σε ολο το ευρος του και κατα ποσο οι προς εγκριση επιλογες ειναι σε θεση να δωσουν το σημαντικο πλεονεκτημα, -σημ. αναλογο του ευδρομου Αβερωφ των βαλκανικων πολεμων- εναντι στο TDK.
    Ειμαστε σε θεση αν μιλησουμε εστω και εμμεσα για την αναγκη παρουσιας μιας «ναυτικης» αεροποριας που να επικουρει τις μοναδες επιφανειας;
    εαν ναι μεχρι σε ποιο βαθμο; και ποια μορφη πρεπει να αποκτησει;
    Θα βρεθουν το ΠΝ και η ΠΑ καποτε στο μελλον εναντια σε τουρκικα F35B, προερχομενα απο τουρκικη ναυτικη δυναμη με LHD, οπως εδω και λιγα χρονια στο διαδυκτιο εχει διαδωθει οτι μαλλον θα συμβει καποτε στο μελλον;
    Μεχρι σε ποιο βαθμο η απουσια των συστηματων IRST απο το προγραμμα του εκσυγχρονισμου των F16 της ΠΑ μπορει να αποτελεσει ενα σημαντικο μειονεκτημα με αρνητικο αντικτυπο και αποτελεσμα;

  14. Σπύρος η εμβέλεια ενός πυραύλου δεν είναι η πραγματική αλλά η θεωρητική!
    Άλλο να εκτοξεύσεις έναν πύραυλο υποηχητικά με άλλο από ένα F-15 ME 2.5 μάχ δεν θα έχουν την ίδια εμβέλεια!
    Στην πράξη την μισή εμβέλεια μπορείς να αξιοποιήσεις και μπορεί να είναι ακόμα μικρότερη για μαχητικά αεροσκάφη

    • Επαναλαμβάνω:

      Στο παράδειγμά μου, ο στόχος του ΑΙΜ-120D δεν είναι κάποιο μαχητικό που ελίσσεται πετώντας με 1.5 μαχ, αλλά ένα EMB-145, που πετάει ευθεία, σταθερά και πολύ αργά (δείτε σε τι γωνία είναι τοποθετημένο το ραντάρ στη ράχη του, για να καταλάβετε πόσο αργά), σε μεγάλο ύψος.

  15. Άλλες λύσεις για τον εντοπισμό αεροσκαφών F-35
    Αναφέραμε λύσεις απλές και σύνθετες για ραντάρ UHF,VHF και για τα συμβατικά ραντάρ. Εδώ όμως υπήρξε μια απορία στην πολύπλοκη συνθέτη λύση γιατί θα έχει παραπάνω εμβέλεια το ραντάρ; Θα σταθούμε και θα το εξηγήσουμε αναλυτικά;
    Γιατί όμως θα έχει περισσότερη εμβέλεια στο ραντάρ κατά 50% και 25% από την προηγούμενη απλή λύση- μέθοδο; Γιατί κατά την επιστροφή στον δέκτη, τα τρία Η/Μ σήματα δεν θα έχουν την ίδια ισχύ. Είναι ανάλογα με το πώς θα χτυπήσουν επάνω στην RΑΜ του F-35 και ποιο θα καταστραφεί πρώτα από τα τρία. Εδώ δεν μπορούν να καταστραφούν και τα τρία Η/Μ σήματα αλλά τα δυο και ένα θα γυρίσει πίσω. Για την ακρίβεια σχεδόν ένα θα γυρίσει πίσω, όχι ακριβώς με την κανονική του μορφή, δηλαδή σαν να επιστρέφει από κανονικό αεροσκάφος. Το πρόβλημα είναι πως δεν είναι πάντα το ίδιο από τα τρία Η/Μ σήματα που στέλνουμε, αλλά είναι διαφορετικό κάθε φορά!
    Με το δεχόμαστε μόνο το ένα Η/Μ σήμα στον δέκτη, την κεντρική συχνότητα στην απλή λύση και να απορρίπτουμε τα άλλα δυο, χάνουμε σε εμβέλεια. Στην πράξη δεν είναι μόνο της κεντρικής συχνότητας το σήμα που επιστρέφει με την μεγαλύτερη ισχύ, αλλά ένα από τα τρία Η/Μ σήματα που στέλνουμε από το ραντάρ. Έτσι στον δέκτη χάνουμε την περιοδικότητα του σήματος που επιστρέφει, γιατί στιγμιαία έχουμε σήμα επιστροφής μεγαλύτερο και μετά όχι. Έτσι χάνουμε από την εμβέλεια γιατί δεν μπορει να απεικονιστεί στην οθόνη του ραντάρ το ασθενές περιοδικό σήμα.
    Στην πολύπλοκη λύση έχουμε ένα ισχυρότερο σήμα κάθε φορά που επιστρέφει πίσω στην κεραία και στον δέκτη και το επεξεργαζόμαστε. Έτσι έχουμε την δυνατότητα της περιοδικότητας που μπορούμε να το απεικονίσουμε επάνω στην οθόνη του ραντάρ, αφού πρώτα το ενισχύσουμε και το συγχρονίσουμε μέσο υπολογιστή. Αυτή η δυνατότητα που δεν είναι και τοσο πολύπλοκη όσο φαίνετε, μας αυξάνει την εμβέλεια του ραντάρ κατά 50%!

    H απλή αλλά και η πολύπλοκη λύση για τα συμβατικά ραντάρ, μπορει ακόμα περισσότερο να βελτιωθεί για περαιτέρω αύξηση την εμβέλεια στο RCS του αεροσκάφους F-35 με άλλο τρόπο. Αυτή η λύση μπορει να εφαρμοστεί και στα ραντάρ των αεροσκαφών και να βελτιώσει της επιδόσεις τους. υπάρχουν δεκάδες λύσεις όπως είπαμε που αν της συνδυάσεις σε ομάδες δυο ή τριών λύσεων τα πράγματα αρχίζουν και δυσκολεύουν για το VLO αεροσκάφος F-35 ,αλλά και για τα υπόλοιπα αεροσκάφη χαμηλής παρατηρητικότητας.
    Όλα έχουν να κάνουν με την λειτουργία της RAM και τα αδύνατα σημεία της. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για το σχήμα του αεροσκάφους που εκτρέπει την H/M ακτινοβολία, το έχουμε ξεκαθαρίσει αυτό και το έχουμε βγάλει από το μυαλό μας. Η προσπαθεια μας είναι να στείλουμε ένα Η/Μ σήμα στην RAM που να την δυσκολέψει να το διασπάσει και να το απορρίψει πέριξ του αεροσκάφους. Δεν μπορούμε να στείλουμε ένα Η/Μ σήμα και να μείνει αλώβητο, θα υποστεί αλλοιώσεις
    Αυτό που παλεύουμε να επιτύχουμε είναι να δυσκολέψουμε την RAM να διασπάσει την ασθενική κυματομορφή. Δηλαδη για την ακρίβεια να αργήσει να την διάσπαση και να καταφέρουμε την επόμενη που θα έρθει να μπορέσει να μην διασπαστεί ολοκληρωτικά και ένα μικρό μέρος της να γυρίσει πίσω στην κεραία του ραντάρ. Περίπου το ίδιο κάναμε και με την προηγούμενη μέθοδο, με το να στείλουμε τρεις συχνότητες από τρεις πομπούς στην κεραία του ραντάρ με τριπλάσια ισχύ δηλαδή.
    Θέλουμε να διαμορφώσουμε το Η/Μ σήμα που εκπέμπει ο πομπός του ραντάρ και να του βάλουμε μέσα δυο συχνότητες στα UHF, VHF! Αυτό το κάνουμε για να έχει μέσα ένα πιο ισχυρό σήμα στα αδύνατα σημεία της RAM που όταν ξεκίνα να διασπά το H/M σήμα, να αρχίζει να δυσκολευτεί και με την συνεχομένη ροη των H/M ακτινοβολίας σημάτων-κυμάτων που δέχεται. Να μην μπορέσει ολοκληρωτικά να της διασπάσει και να της απορρίψει πέριξ του αεροσκάφους, αλλά ένα μικρό μέρος να επιστρέψει πίσω στην κεραία του ραντάρ και στον δέκτη.
    Υπάρχουν δυο απορίες εδώ: θα μπορέσει να σταλεί από τον πομπό του ραντάρ ένα διαμορφωμένο σήμα με δυο συχνότητες μέσα; Ή θα πρέπει να στέλνουμε της διαμορφωμένες συχνότητες εναλλάξ, με περιοδικότητα την μια φορά με UHF και την άλλη με VHF και τη θα γίνει με την επιστροφή του σήματος στον δέκτη; Που εδώ η λύση είναι απλή και δεν επηρεάζει τοσο την λειτουργία του ραντάρ.
    Δεν θα αναφέρω αλλά πράγματα, δεν θέλω να κουράσω κανέναν να με διαβάζει. Η απόδοση με αυτήν την λύση είναι από 25% έως 33-35% παραπάνω εμβέλεια στο RCS του αεροσκάφους F-35. Είναι πολλοί παράγοντες που υπεισέρχονται, αλλά ένα αεροσκάφος μπορει να βελτίωση την εμβέλεια του κατά το 1/3 που αυτό είναι πολύ σημαντικό χωρίς να αλλάξει το ραντάρ.
    Δεν το έχω εξετάσει αν λειτουργεί και με τα AESA/PESA το ίδιο αποτελεσματικά αυτή η λύση, λογικά όμως θα πρέπει να γίνετε.
    Λύσεις υπάρχουν και ιδέες υπάρχουν ακόμα να αναφέρουμε. Αν της δούμε όλες συνολικά θα δούμε πως θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένα ραντάρ που να κάνει τα στελθ αεροσκάφη ορατά. Αλλά χρειάζεται χρόνος και χρήμα και ευκαιρίες του να δώσει κάποιος σε ανθρώπους που ξέρουν που εδώ στην Ελλάδα δεν το συζητάμε καθόλου αυτό.
    Εμείς έχουμε το μεγαλυτερο πρόβλημα και εκτός από μια δυο ομάδες που ψάχνουν και ερευνούν, για τους υπόλοιπους άκρα του τάφου σιωπή. Λες και δεν μας ενδιαφέρει το πρόβλημα με τα F-35 που θα αποκτήσουν οι προαιώνιοι εχθροί τούρκοι, ούτε τι μπορούν να μας κάνουν και τι δυνατότητες έχουν! Λίγοι άνθρωποι ασχολούνται ερασιτεχνικά στα διάφορα σαιτ και μετά υπάρχει ο εφησυχασμός της πολιτείας και των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών, σαν να μην συμβαίνει απολύτως τίποτα.
    Την επόμενη φορά θα ασχοληθούμε με τους τρόπους επίθεσης-ύψος, προφίλ πτήσης του εχθρικού F-35 των τούρκων. Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε εκτός από το ύψος πτήσης και το ύψος ανίχνευσης εν σχέση με την εμβέλεια του ραντάρ. Κατι που δεν έχει αναφερθεί πουθενά και μετά λύπης μου είναι ακόμα χειροτέρα τα πράγματα από ότι περιμένουμε και νομίζουμε. Αν το F-35 πετάξει σε μεσαία ύψη και όχι στα μεγάλα ύψη και λίγο πιο χαμηλά, εν σχέση με την ακόμα χαμηλότερη εμβέλεια του ραντάρ.

  16. Μην ζμπρώχνετε κύριοι. Μην ζμπρώχνετε. Τα ΑΒ θα παρουν κι αυτά τη σειρά τους όπως τα kiowa, τα 5 chinook, ο εκσυγχρονισμός των F-16, των ΜΕΚΟ200ΗΝ, κλπ, κλπ, κλπ. Όλα θα γίνουν. Όταν το πρωί βγει ο ήλιος από τα δυτικά.

  17. Τα παθητικά ραντάρ και οι επιδόσεις τους στην αντιμετώπιση του αεροσκάφους VLO F-35.
    Γραφεί ο Δικαίος Γ.

    Με αφορμή της είδηση που δημοσιεύτηκε στο μπλοκ Προέλαση ότι: Η ΕΑΒ ετοιμάζει την λύση στον εντοπισμό των αεροσκαφών stealth, Θα ήθελα να αναφέρω περαιτέρω στοιχεία για αυτήν την προσπάθεια Που εδώ συμμετέχουν και ο Κωνσταντίνος Ζηκίδης στο πρόγραμμα εκ μέρους της σχολής Ικάρων.

    Δεν είχα ασχοληθεί με την λύση των παθητικών ραντάρ. Ίσως έκανα ένα μεγάλο λάθος τόσα χρόνια που δεν είχα κάνει μια έρευνα πάνω σε αυτό το ζήτημα, για να δώσουμε λύσεις στην αντιμετώπιση του αεροσκάφους F-35. Χθες το βράδυ έκατσα και μελέτησα το όλον ζήτημα, με της γνώσεις που έχω για τα ραντάρ και της δεκάδες λύσεις που έχω δώσει και διαπίστωσα πως ναι υπάρχει λύση με ικανοποιητικό αποτέλεσμα! Θα μπορούμε να δούμε τα εχθρικά-τουρκικά F-35 από μεγάλες αποστάσεις.

    Όσο και αν φαίνεται παράξενο η λύση- μέθοδος είναι απλή, εύκολα αξιοποιήσιμη, πολύ λογική θα έλεγα και με μεγάλα περιθώρια επιτυχίας. Δυστυχώς ο κύριος Ζηκίδης και η ομάδα του δεν μας δίνει περεταίρω στοιχεία και της επιδόσεις αποκάλυψης αυτής της μεθόδου. Σε ότι γράφω και σε όποια μέθοδο- λύση προτείνω για βελτίωση ραντάρ ή για νέου τύπου ραντάρ για την αντιμετώπιση του F-35. Δίνω πάντα περιγραφικά την μέθοδο και την απόδοση που θα έχει σε εμβέλεια ή % παραπάνω εμβέλεια στο RCS του F-35.

    Όπως έχω πει πολλάκις κύριε Ζηκίδη, είμαι στην διάθεση σας να σας βοηθήσω με τις γνώσεις μου στην προσπάθεια αντιμετώπισης του αεροσκάφους F-35.

    Θα σας μαλώσω όμως κύριε Ζηκίδη γιατί δεν μας δώσατε κανένα στοιχείο και δεν μας αναφέρατε καμία παράμετρο για το παθητικό ραντάρ. Δεν πειράζει όμως με της δικές μου γνώσεις που έχω για τα ραντάρ, θα μου επιτρέψετε να αναλύσω περιληπτικά την μέθοδο και να δώσω την εμβέλεια αποκάλυψης. Δηλαδή στα πόσα χιλιόμετρα θα μπορεί ένα παθητικό ραντάρ υπό ορισμένες προϋποθέσεις να δει ένα εχθρικό τουρκικό F-35.
    Δεν έχω προλάβει να κάνω όλους τους υπολογισμούς για να επιβεβαιώσω τα στοιχεία με απόλυτη ακρίβεια, αλλά κατ εκτίμηση θα έχουμε μια αξιοποιήσιμη εμβέλεια της τάξης των 200 χιλιόμετρων για το RCS του αεροσκάφους F-35 στο παθητικό μας ραντάρ.

    Για τα πολυστατικά ραντάρ και τα διστακτικά ραντάρ έχω της αντιρρήσεις μου, γιατί έχουν πολλά προβλήματα και μας δίνουν λανθασμένες θέσεις του στόχου με μεγάλη απόκλιση. Για την ομάδα που σχεδίασε το HEMPAS/CCIAS δεν μπόρεσα να διαβάσω τι είχαν λάβει υπόψιν τους στην σχεδίαση τους. Ίσως όμως έκαναν το λάθος να δώσουν υπερβολικά στοιχεία για την απόδοση του. Πως θα βλέπαμε ένα εχθρικό αεροσκάφος όταν θα απογειωνόταν από ένα τουρκικό αεροδρόμιο! Με τη ισχύ των πομπών FM, των πομπών της TV αλλά και των κεραιών της κινητής τηλεφωνίας που είναι χαμηλότερη από την ισχύ των ραντάρ, δεν γίνετε να πιάσουμε τέτοιες εμβέλειες, εκτός και αν είχαν λάβει στην συλλογιστική τους και τα ραντάρ του εχθρού. Δηλαδή και τα επίγεια ραντάρ που έχουν οι τούρκοι εν σχέση με το πίσω μέρος του αεροσκάφους!

    Όπως είπα και στην αρχή για το παθητικό ραντάρ που ασχολούμαστε σήμερα, υπάρχει λύση μόνο αν λάβουμε υπόψιν μας της εκπομπές των επίγειων ραντάρ του εχθρού. Δηλαδή των τουρκικών ραντάρ εν σχέση με την πορεία του εχθρικού-τούρκικου F-35 και ειδικά με το πίσω μέρος του. Δηλαδή όταν το F-35 φτάσει και ξεπεράσει το ραντάρ θα δείξει το πίσω μέρος του σε αυτό. Εδώ το ίχνος είναι μεγαλύτερο αν και δεν μας αφορά αυτό, αλλά οι εκτροπές του σχήματος του αεροσκάφους που είναι για να διώχνουν το Η/Μ σήμα- ακτινοβολία, ειδικά από το εμπρόσθιο μέρος προς το άπειρο αλλά και πίσω.

    Δείξαμε με τα UHF, VHF ραντάρ το αδύνατο σημείο του αεροσκάφους F-35 που είναι τα δυο υπό γωνιά σταθερά της ουράς. Τα πρώην κάθετα που ξέραμε που εκεί οι έκτροπες από το σχήμα της υπό γωνίας σταθερό πτερύγιο, αν δεχτεί ένα Η/Μ σήμα θα εκτρέψει και θα χτυπήσει το οριζόντιο πτερύγιο της ουράς. Έτσι η ανάκλαση θα είναι μεγαλύτερη και η επιστροφή σήματος στο ραντάρ το ίδιο, ανάλογα με την γωνία που το βλέπει το ραντάρ.
    Όταν δει το ραντάρ το πίσω και υπό γωνία μέρος του F-35 , εκτρέπεται μεγαλύτερη Η/Μ ακτινοβολία στο εμπρόσθιο μέρος. Δεν ξέρω αν η RAM έχει την ίδια αποτελεσματικότητα κατά 100% αλλά αυτό υποθέτουμε. Έτσι η εμβέλεια εντοπισμού ενός F-35 φτάνει τα 200 χιλιόμετρα, αρκεί να είναι σε αυτή την εμβέλεια ένα παθητικό ραντάρ για να λάβει το σήμα.

    Η επεξήγηση της εμβέλειας. Όταν είναι ακριβώς το εχθρικό τουρκικό F-35 πίσω από το ραντάρ, δέχεται ένα πολύ ισχυρό Η/Μ σήμα αυτό εκτρέπεται, δεν είναι τόσο αποτελεσματική η RAM με τόσο μεγάλη ισχύ κλπ και φτάνει στα 200 χιλιόμετρα η εμβέλεια αποκάλυψης. Όσο απομακρύνετε από το ραντάρ το F-35 και μεγαλώνει η απόσταση, τοσο μειώνετε η ισχύ και το H/M σήμα που δέχεται και έχει μικρότερη εμβέλεια. Αλλά παραμένει σταθερή η συνολική εμβέλεια που έχει τα 200 χιλιόμετρα. Έτσι ξέρουμε την πορεία και την απόσταση των εχθρικών τουρκικών F-35 από την στιγμή που θα μπουν μέσα στην ζώνη των τουρκικών ραντάρ και θα δείξουν το πίσω ή υπό γωνία πίσω μέρος τους. Αυτά εν ολίγης είναι η βασική θεωρία του παθητικού ραντάρ και η απόδοση του.

    Τώρα ξέρω πως θα στενοχωρηθεί ο συνονόματος Κώστας όταν τα διαβάσει αυτά που το υπέρ όπλο θα αποδειχτεί τελικά μπακατέλα. Λύσεις υπάρχουν το έχω τονίσει πολλάκις, όποιος ξέρει από ραντάρ και έχει και κατέχει της γνώσεις της βάζει και το αποδεικνύει αυτό σε όλους και όχι να λέμε ναι έχω, ξέρω και τελικά να μην λες τίποτα καινούργιο.

    Είθε η προσπάθεια που κάνετε κύριε Ζηκίδη να ευοδωθεί και να τα καταφέρετε και πάντα είμαι στην διάθεση σας, πρόθυμος για να σας βοηθήσω.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here