Είναι δύσκολο για κάποιον που ζει σε αυτή τη χώρα να προσφέρει μια πρώτη αποτίμηση για τους λόγους που οι πυρκαγιές προκάλεσαν τέτοια εκατόμβη θυμάτων, κυρίως λόγω του κλίματος φόρτισης που επικρατεί, αλλά και του συναισθηματισμού εξαιτίας της τραγωδίας. Αξίζει ωστόσο να δούμε κάποια ενδιαφέροντα άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο εξωτερικό και εξετάζουν το ζήτημα από την «ασφάλεια» της συναισθηματικής απόστασης.

Είναι αλήθεια πως αυτές τις ημέρες, ειπώθηκαν και γράφτηκαν πολλά. Είναι επίσης αλήθεια, πως κάποιες δύσκολες παραδοχές, ίσως δε διατυπωθούν ποτέ. Προφανώς μιλάμε για μια παταγώδη αποτυχία του κρατικού μηχανισμού να προστατεύσει τους πολίτες, αλλά το κακό ίσως να μην ξεκίνησε το πρωι της περασμένης Δευτέρας, αλλά να έχει τις ρίζες του πολύ πιο πίσω. Παρακάτω θα σας παραθέσουμε συνοπτικά δυο ξενόγλωσσα άρθρα, που επιχειρούν να εξηγήσουν τους λόγους της τραγωδίας.

Το πρώτο άρθρο δημοσιεύτηκε στο The Conversation με τίτλο «Ελληνικές πυρκαγιές: η αρπακτική πολιτική οικονομία πίσω από μια επαναλαμβανόμενη ανθρώπινη καταστροφή.» Ο συντάκτης αναφέρει πως οι φωτιές δεν είναι καθόλου σπάνιες στην Ελλάδα, και λίγο-πολύ, είναι προβλέψιμο πως κάθε καλοκαίρι θα συμβούν.

Η Ελλάδα, παρά το γεγονός πως είναι μέλος της ΕΕ και μια αναπτυγμένη οικονομία, επιδεικνύει χαρακτηριστικά λιγότερο αναπτυγμένων χωρών, διότι το κράτος είναι εν πολλοίς κεντρικά ελεγχόμενο, αλλά συχνά αναποτελεσματικό. Η λανθασμένη άσκηση της κρατικής εξουσίας μπορεί να εμποδίσει τις υγιείς επιχειρήσεις και οι ρυθμιστικές λειτουργίες έχουν λίγη θετική επίπτωση σε μια χώρα όπου η παραοικονομία ανθεί.

Ο συντάκτης συγκρίνει την Ελλάδα με χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, με μεγάλους αλλά αδύναμους κρατικούς μηχανισμούς, χαρακτηριστικά που αποδίδει σε διαδοχικές αδύναμες κυβερνήσεις που δημιούργησαν μια σειρά από παθογένειες που απαντούνταν σε χώρες του Παραπετάσματος.

Η ιστορικά προβληματική ανάπτυξη της Ελλάδας, συνείσφερε στη καταστροφή, γεγονός που συνδέεται με φτωχή οικολογική διαχείριση, οικοδομικά πρότυπα, πρόληψη πυρκαγιάς και πυροσβεστικές ικανότητες. Το πρόβλημα εδράζεται στη νομοθεσία και την εφαρμογή της.

Η Ελλάδα έχει ένα απαρχαιωμένο και ατελές σύστημα διαχείρισης τίτλων γης, ενώ η προσπάθεια δημιουργία κτηματολογίου που ξεκίνησε το 2000, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Εάν σε αυτό προστεθεί η πολεοδομική και δασονομική διαφθορά, καθώς αυτή του κράτους γενικότερα, το αποτέλεσμα είναι ευκαιρίες για ανάπτυξη στο τομέα του real estate.

Στην Ευρώπη είναι αδύνατο να χτίσει κάποιος χωρίς την απαραίτητη άδεια, ενώ όσοι το επιχειρούν, έρχονται αντιμέτωποι με βαριά πρόστιμα και κατεδαφίσεις. Στην Ελλάδα είναι δυνατό να καταπατηθεί δασική ή αγροτολειβαδική έκταση, να τοποθετηθούν θεμέλια σε ένα κτήριο, να συνδεθούν υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, να δωροδοκηθούν αξιωματούχοι, και τέλος -προεκλογικά συνήθως- να γίνουν νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων.

Με ποια δικαιολογία μπορούν οι πολιτικοί να δικαιολογήσουν την ανοχή στη παρανομία; Η πιο συνηθισμένη είναι πως τα αυθαίρετα αφορούν οικίες φτωχών πολιτών, αν και στη πραγματικότητα αρκετές φορές, κάποια από αυτά τα κτίσματα αφορούν βίλες με πισίνες και όχι παραπήγματα.

Η τραγωδία σύμφωνα με το συντάκτη, οφείλεται εν μέρη σε ανέντιμους πολιτικούς που για ψηφοθηρικούς λόγους επιτρέπουν μια στρεβλή κατάσταση να συνεχίζεται, αλλά και στους πολίτες που με την ανοχή και ίσως την ενθάρρυνση των κυβερνώντων, είναι συνένοχοι σε αυτή τη κατάσταση. Επειδή η πολιτεία για δεκαετίες ολόκληρες έχει ανεχτεί, παραβλέψει και πολλές φορές ανταμείψει τη παρανομία για το δικό της συμφέρον, η ελληνική κοινωνία ίσως θα πρέπει να κοιταχτεί στο καθρέπτη για να βρει τους ενόχους της καταστροφής.

Στο phys.org είδαμε ένα ακόμη ενδιαφέρον δημοσίευμα με τίτλο «Φωτιές στην Ελλάδα, μια τραγωδία αλλά όχι μια έκπληξη,» που αποδίδει τη καταστροφή στην άναρχη δόμηση εντός πευκοδασών, έλλειψη σχεδίων εκκένωσης και στη κακή οργάνωση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης που έχουν πληγεί από την οικονομική κρίση.

Ο δασολόγος Νίκος Μπόκαρης υποστηρίζει πως στη περίπτωση της καταστροφής στο Μάτι, οι προϋποθέσεις για να συμβεί ήταν παρούσες εδώ και καιρό. Η ύπαρξη πολλών οικισμάτων ανάμεσα σε πεύκα και η κακή ή αδύνατη πρόσβαση σε ορισμένες κατοικίες, έκαναν τη καταστροφή αναπόφευκτη. Τα πεύκα ήταν μεγάλα σε ηλικία, ψηλά και πλατιά, δίνοντας το απαραίτητο καύσιμο στη πυρκαγιά για να εξαπλωθεί, με τη βοήθεια ανέμων ταχύτητας άνω των 100 χλμ/ώρα.

Σύμφωνα με τον ειδικό στις φυσικές καταστροφές Κώστα Καλαμποκίδη, η κλιματική αλλαγή δημιουργεί νέες και πιο ακραίες καιρικές συνθήκες. Επισημαίνει όμως ότι ο καιρός μπορεί να προβλεφθεί. Ακόμη και σε χώρες με πανίσχυρα μέσα δασοπυρόσβεσης, ο κίνδυνος που υπάρχει σε κατοικημένες περιοχές εντός δασών είναι τεράστιος.

Όλοι οι ειδικοί επί των φυσικών καταστροφών συμφωνούν πως η κλιματική αλλαγή παίζει μεγάλο ρόλο, κάτι που επικαλέστηκε και ο Έλληνας πρωθυπουργός. Ο Αλέξης Τσίπρας ωστόσο παραμέλησε να αναφερθεί σε μια σημαντικότατη έλλειψη που δεν είναι άλλη από τη πρόληψη. Σύμφωνα με τη περιβαλλοντολόγο Χριστίνα Θεοχάρη «Έχουμε κουραστεί να το λέμε και να το επαναλαμβάνουμε χωρίς να γίνεται τίποτα.» Ο βασικός σχεδιασμός, όπως ένα καλά διαφημισμένο σχέδιο εκκένωσης, θα έχει ελαχιστοποιήσει τη τραγωδία στο Μάτι. Πολλοί από αυτούς που έχασαν τη ζωή τους εγκλωβίστηκαν σε κυκλοφοριακή συμφόρηση, τη στιγμή που κάτοικοι και τουρίστες προσπαθούσαν έντρομοι να ξεφύγουν από τις φλόγες.

Σύνοψη

Τι μας λένε τα παραπάνω δημοσιεύματα; Τραγωδίες όπως αυτή στο Μάτι έχουν ξανασυμβεί και ίσως συμβούν πάλι στο μέλλον. Μια σειρά από διαδοχικές ανίκανες κυβερνήσεις έχουν επιδείξει ανοχή και έχουν ενθαρρύνει παραβατικές συμπεριφορές για ψηφοθηρικούς λόγους. Η έλλειψη πρόληψης και σχεδιασμού όμως, αποτελούν τους κύριους λόγους που θρηνήσαμε εκατόμβη θυμάτων. Σύμφωνα με τους ειδικούς, επρόκειτο για μια καταστροφή που ήταν θέμα χρόνου να συμβεί και κανείς δεν έκανε τίποτα για να την αποτρέψει.

8 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Εξοργιστικές αποκαλύψεις! Με γκαζάκια μέσα σε λάστιχα αυτοκινήτων έβαλαν φωτιές – 11 εμπρηστικοί μηχανισμοί έχουν βρεθεί

  2. Όλα όσα αναφέρονται στο άρθρο είναι σωστά κ λίγο πολύ γνωστά σε όλους μας.
    Η μόνη παραφωνία για μένα είναι στη τελευταία παράγραφο.
    Αυτό το ίσως πρέπει να το αντικαταστήσετε με ένα σίγουρα θα ξανά γίνει μια πυρκαγιά σε οικισμό εντός δασικής περιοχής.
    Το εάν βάλουμε μυαλό σαν κράτος ,λαός ,κ ατομικα μένει να φανεί.

  3. Είναι εξοργιστικό να έχουμε επενδύσει σε μηχανισμό προειδοποίησης 4 εκ. $ και να μη λειτουργεί. Δεν είναι κρατικός μηχανισμός αυτός.

  4. Ασφαλώς, οποιαδήποτε προσπάθεια ανάλυσης της τραγωδίας, τις πρώτες ημέρες, ενέχει τον κίνδυνο, το θυμικό να επιτρέψει τον πεζοδρομιακό λόγο, να κυριαρχήσει. Με το πέρασμα λίγων ημερών, είναι λίγο ευκολότερη, η προσπάθεια διερεύνησης, της πηγής του προβλήματος.

    Η πηγή του προβλήματος, κατά την άποψη μου, βρίσκεται στην τυχαιότητα, που χαρακτηρίζει την ελληνική κρατογένεση. Η γεωπολιτική συγκύρια, το Ναυαρίνο το 1827, είναι μήτρα του νεοελληνικού κράτους. Δυστυχώς, παρότι πέρασαν δύο σχεδόν αιώνες, δεν ολοκληρώσαμε θεσμικά το κράτος μας, ώστε να μετατραπεί σε μία σύγχρονη, ευρωπαϊκή δημοκρατία. Η θεσμική ολοκλήρωση, θα επέτρεπε τη συνάντηση, με το αξιακό σύστημα της κλασικής περιόδου της αρχαιότητας, της κοιτίδας του δυτικού πολιτισμού. Εάν όμως η επανελλήνιση δεν πέτυχε, γιατί δεν συναντήσαμε το κλασικό ή μεσαιωνικό μας παρελθόν, ποιο είναι το αξιακό σύστημα μας σύστημα, σήμερα;

    Η αυθαίρετη δόμηση, σε δασικές εκτάσεις, σε μπαζωμένα ρέματα, το παράνομο κλείσιμο του αιγιαλού, με φράχτες, η τοποθέτηση στις αυλές, φιαλών προπανίου, η εκ των υστέρων νομιμοποίηση των παρανομιών, η ανύπαρκτη ρυμοτομία, οι πελατειακές σχέσεις, αποδεικνύουν ότι το αξιακό μας σύστημα, είναι αυτό της Ανατολής. Νομιμοποίησε το αυθαίρετο μου για να σε ψηφίσω. Το διαρκές έγκλημα, ακούμε αυτές τις ημέρες, γίνεται λόγος για τα διαχρονικά δομικά προβλήματα, για το ανατολίτικο παζάρι μεταξύ της εκλογικής πελατείας και της διοίκησης. Δυστυχώς παραμείναμε μία οθωμανική επαρχία, σε μία μεταοθωμανική περίοδο. Δυστυχώς παραμείναμε Οθωμανοί, σε μία μεταοθωμανική περίοδο.

    Γι’ αυτό στείλαμε εκτός κοινοβουλίου, τον συγχωρεμένο τον Πεπονή. Ο νόμος Πεπονή, το ΑΣΕΠ, η αξιοκρατία, είναι αντίθετα με το ανατολικό, αξιακό μας σύστημα. Το ανατολίτικο παζάρι, η συνδιαλλαγή με την «οθωμανική» διοίκηση, πρέπει να είναι το εισιτήριο για το δημόσιο, όχι η προσωπική αξιοσύνη. Σε όλα αυτά εάν προσθέσουμε, την υποχρηματοδότηση του σκληρού πυρήνα του κράτους (πολεμική αεροπορία, αεροπυρόσβεση κτλ), εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, η οποία έχει επίσης ως πυρήνα της, το έλλειμμα θεσμικής ολοκλήρωσης, που χαρακτηρίζει την ελληνική κρατογένεση, οδηγούμαστε στη συστημική αποτυχία, που οδήγησε το ελληνικό κράτος στη χρεοκοπία και τις «φυσικές» καταστροφές από τις πλημμύρες έως τις φωτιές.

    Για να μην έχουμε συστημικές αποτυχίες, οι οποίες οδηγούν σε εθνικές τραγωδίες, χρειάζεται να υπάρξει κριτική συνειδητοποίηση, κατά Freire, για να έρθει η κοινωνική αλλαγή. Τα θύματα της πυρκαγιάς, μπορούν να είναι η εμπειρία, το αποπροσανατολιστικό βίωμα, κατά το Mezirow, που μέσα από τον κριτικό στοχασμό και τον ορθολογικό διάλογο, θα μας οδηγήσουν στην επίγνωση και την προσωπική αλλαγή. Χωρίς τη συγκεκριμένη εμπειρία, κατά τον Kolb και Fry, χωρίς την παρατήρηση και τον στοχασμό, δεν μπορούν να διαμορφωθούν οι νέες έννοιες, οι νέες συμπεριφορές, που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες ερμηνείας του κόσμου. Τι γίνεται όμως εάν δεν επιτευχθεί ο κριτικός στοχασμός και μετασχηματιστούν οι αντιλήψεις της κοινωνίας, σε νέες εξίσου δυσλειτουργικές; Ποιος θα κατευθύνει το μετασχηματισμό της κοινωνίας των ενηλίκων, ώστε οι νέες κοινωνικές αντιλήψεις, να είναι λειτουργικές; Ποιος θα έχει το ρόλο του παιδαγωγού ενηλίκων;

    Ο κοινωνικός μετασχηματισμός είναι αναγκαίος, ώστε να επιτραπεί η θεσμική ολοκλήρωση και να γίνει η επανελλήνιση, η δημιουργία μιας σύγχρονης, ευρωπαϊκής, ισότιμης δημοκρατίας (τουλάχιστο, καθώς ο ελληνισμός υπήρξε φωτοδότης). Τώρα είναι η ώρα της τυμβωρυχίας και του πολιτικού ρεβανσισμού; Μήπως για να υπηρετηθεί το εθνικό και το κοινωνικό συμφέρον, πρέπει στα πλαίσιο της πολιτικής ευθύνης, να δοθεί έμφαση στην εθνική συνεννόηση, στην επικαιροποίηση της εθνικής πολιτικής ασφάλειας και της ανεύρεσης πόρων για να υλοποιηθεί; Δεν θα είχε ένα παιδαγωγικό ρόλο για την κοινωνία, η εθνική συνεννόηση, η εθνική υπευθυνότητα, ως το στοιχείο εκείνο που θα επέτρεπε να μετασχηματιστούν οι αντιλήψεις (αυθαίρετη δόμηση, πελατειακές σχέσεις, συναλλαγή) σε νέες μη δυσλειτουργικές συμπεριφορές, επιτρέποντας την κοινωνική αλλαγή; Οι πολιτικοί σχηματισμοί θα αρκεστούν στον μικροκομματικό ανταγωνισμό για την νομή της εξουσίας ή θα ηγηθούν στο πλαίσιο του παιδαγωγικού τους ρόλου, της διαδικασίας χειραφέτησης της κοινωνίας από τις αυτιστικές, κυρίαρχες, καταπιεστικές αξίες, του οθωμανικού μας παρελθόντος και παρόντος;

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here