Το Φαινόμενο Dunning-Kruger είναι μια γνωστική προκατάληψη στην οποία σχετικά ανειδίκευτα άτομα υποφέρουν από απατηλή ανωτερότητα, αξιολογώντας λανθασμένα την ικανότητά τους να είναι πολύ υψηλότερη από ό, τι πραγματικά είναι. Οι Dunning και Kruger απέδωσαν αυτή την προκατάληψη σε μια μεταγνωστική αδυναμία των ανειδίκευτων να αναγνωρίσουν τη δική τους ανεπάρκεια και να αξιολογούν με ακρίβεια την δική τους ικανότητα . Η έρευνά τους προτείνει επίσης επακόλουθα: άτομα υψηλής ειδίκευσης μπορεί να υποτιμούν τη δική τους σχετική ικανότητά και μπορεί εσφαλμένα να υποθέτουν ότι τα καθήκοντα τα οποία είναι εύκολα για αυτούς είναι επίσης εύκολα για τους άλλους.

Το παρακάτω άρθρο είναι αναδημοσίευση από το ligiepistimi.wordpress.com

Το πρωινό της 19/4/1995 στο Pittsburgh των ΗΠΑ, ο 44χρονος McArthur Wheeler ετοιμαζόταν να ληστέψει δύο τράπεζες. Δε σκόπευε να φορέσει μάσκα, αλλά είχε σχέδιο για να μην τον αναγνωρίσουν: Είχε καλύψει το πρόσωπό του με χυμό λεμονιού.

Ήξερε ότι ο χυμός λεμονιού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αόρατη μελάνη, η οποία γίνεται ορατή όταν θερμανθεί (ωραίο κόλπο για κυνήγι θησαυρού)Συμπέρανε, λοιπόν, ότι θα έκανε το πρόσωπό του αόρατο. Για να βεβαιωθεί ότι το κόλπο θα δουλέψει, πριν ξεκινήσει για την πρώτη τράπεζα φωτογράφησε τον εαυτό του με μια Polaroid. Η φωτογραφία βγήκε λευκή. Συμπέρανε ότι το κόλπο δουλεύει.

Ξεκίνησε λοιπόν για την πρώτη τράπεζα, ενώ προσπαθούσε να καταλάβει γιατί κανείς άλλος δεν το είχε σκεφτεί νωρίτερα. Ίσως οι άλλοι ληστές δεν έβλεπαν κατασκοπευτικές ταινίες, ίσως δεν είχαν κάποιον θείο να τους δείξει το κόλπο με την αόρατη μελάνη, ίσως… Ποιος ξέρει; Αφού ολοκλήρωσε με επιτυχία τις ληστείες, επέστρεψε στο σπίτι, καθάρισε το χυμό λεμονιού κι έγινε πάλι ορατός.

Λίγες ώρες μετά τις ληστείες, η αστυνομία δημοσιοποίησε βίντεο από τις κάμερες ασφαλείας, ο Wheeler αναγνωρίστηκε αμέσως και το ίδιο βράδυ οι αστυνομικοί έφτασαν στην πόρτα του. Όταν ο Wheeler τους είδε είπε “Μα, φορούσα το χυμό!” Κατά την ανάκριση ήταν δύσπιστος με τους αστυνομικούς που του είπαν ότι το πρόσωπό του ήταν ορατό στις κάμερες.

Ίσως του έλεγαν ψέμματα για να του αποσπάσουν ομολογία. Κι αν έλεγαν αλήθεια… Ίσως ο ήλιος να ζέστανε το χυμό και να έγινε ορατός. Ίσως το πρόσωπό του να ήταν αρκετά ζεστό. Ίσως να ίδρωσε και ο χυμός να ξεπλύθηκε. Ή ίσως οι κάμερες να ήταν πιο εξελιγμένες από την Polaroid του.

Εξετάστηκε αιματολογικά και ψυχιατρικά: Δεν είχε πάρει ψυχοτρόπες ουσίες, δεν είχε παραισθήσεις και δεν έπασχε από κάποια ψυχιατρική διαταραχή. Απλά, έκανε λάθος. Η κατανόησή του για το πώς λειτουργούν ο χυμός λεμονιού και οι κάμερες ήταν τόσο λανθασμένη.

Δύο ψυχολόγοι, οι David Dunning και Justin Kruger (καθηγητής και μεταπτυχιακός φοιτητής αντίστοιχα στο Πανεπιστήμιο του Cornell), που έμαθαν την είδηση λίγο καιρό αργότεραμόλις συνήλθαν από τα γέλια, αποφάσισαν να ψάξουν το θέμα σε βάθος. Είχαν υπόψη τους κι άλλες παρόμοιες περιπτώσεις ανθρώπων που ήταν βέβαιοι για πράγματα για τα οποία δε γνώριζαν ουσιαστικά τίποτα. Από πού αντλούσαν αυτήν την αυτοπεποίθηση;

Έκαναν, λοιπόν, μια έρευνα –σε ποιον άλλον;- σε προπτυχιακούς φοιτητές ψυχολογίαςΤους ζήτησαν να συμπληρώσουν τεστ γραμματικής, λογικής και… χιούμορ. Επιπλέον, τους ζήτησαν να εκτιμήσουν τη βαθμολογία τους, όπως και το πώς τα πήγαν σε σύγκριση με τους υπολοίπους. Το αποτέλεσμα: Οι φοιτητές με τις χαμηλότερες βαθμολογίες υπερεκτίμησαν τους εαυτούς τους, τοποθετώντας τους πάνω από το μέσο όρο. Οι μαθητές με μεσαίες βαθμολογίες επίσης υπερεκτίμησαν τους εαυτούς τους, αλλά λιγότερο. Οι μαθητές με τις υψηλότερες βαθμολογίες υποτίμησαν ελαφρώς τους εαυτούς τους!

Η έρευνα δημοσιεύθηκε ως Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Η περίληψή της σε ελεύθερη μετάφραση:

Οι άνθρωποι τείνουν να υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους σε πολλούς κοινωνικούς και διανοητικούς τομείς. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι αυτή η υπερεκτίμηση συμβαίνει, μερικώς, επειδή οι άνθρωποι που έχουν περιορισμένες ικανότητες σε αυτούς τους τομείς αντιμετωπίζουν μια διπλή δυσκολία: Όχι μόνο διατυπώνουν εσφαλμένα συμπεράσματα και κάνουν εσφαλμένες επιλογές, αλλά οι περιορισμένες ικανότητές τους τούς στερούν τη μεταγνωσιακή ικανότητα να το συνειδητοποιήσουν. Σε 4 μελέτες, οι συγγραφείς βρήκαν ότι οι συμμετέχοντες στο χαμηλότερο τεταρτημόριο βαθμολογιών στα τεστ χιούμορ, γραμματικής και λογικής υπερεκτίμησαν δεόντως τις επιδόσεις τους και τις ικανότητές τους. Παρ’ όλο που οι επιδόσεις τους βρίσκονται στο 12% της υψηλότερης βαθμολογίας, εκείνοι εκτίμησαν ότι βρίσκονται στο 62%. Αρκετές αναλύσεις συνέδεσαν αυτήν την λανθασμένη εκτίμηση με ελλείψεις στη μεταγνωσιaκήικανότητα ή στην ικανότητα διάκρισης μεταξύ σωστής και λανθασμένης απάντησης. Παραδόξως, η βελτίωση των ικανοτήτων των συμμετεχόντων και η συνακόλουθη βελτίωση της μεταγνωσιακής τους ικανότητας, τους βοήθησε να αναγνωρίσουν τα όρια των ικανοτήτων τους.

Το φαινόμενο έκτοτε έγινε γνωστό ως φαινόμενο Dunning-Kruger και αποτελεί μια γνωστική (ή κατ’ άλλους γνωσιακή)προκατάληψη. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι αρχάριοι σε κάποιον τομέα, συχνά υπερεκτιμούν τις γνώσεις και τις ικανότητές τους σε αυτόν τον τομέα, επειδή δε γνωρίζουν πόσο λίγα γνωρίζουν και πόσα ακόμα έχουν να μαθουν. (Χρειάζεται κάποιος να γνωρίζει γραμματική για να καταλάβει ένα γραμματικό σφάλμα και να εκτιμήσει τη σοβαρότητά του).

Από την άλλη, οι «προχωρημένοι» ή «ειδικοί» σε έναν τομέα, συχνά υποτιμούν τις γνώσεις τους και τις ικανότητές τους ή πιστεύουν ότι και οι άλλοι γύρω τους βρίσκονται σε παρόμοιο επίπεδο. Αυτό συμβαίνει επειδή όσο περισσότερα μαθαίνουν για ένα θέμα τόσο συνειδητοποιούν πόσο περίπλοκο είναι, πόσα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα και πόσα πολλά έχουν ακόμα να μάθουν*. Όπως δείχνει η παρακάτω καμπύλη, η αυτοπεποίθηση επιστρέφει σταδιακά, όταν κανείς κατακτά σε βάθος ένα θέμα.

Dunning-Kruger.jpg

Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά τη δημοσίευση της έρευνας των Dunning και Kruger, αρκεί μια περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα για να βρούμε ομάδες ανθρώπων με ελάχιστες ως μηδενικές γνώσεις γύρω από ένα θέμα να βγάζουν με ακλόνητη αυτοπεποίθηση συμπεράσματα με τα οποία γελά όποιος γνωρίζει τα βασικά. Εκεί που μας κόβεται το γέλιο, είναι όταν άνθρωποι με ελλιπή κατανόηση των πιο θεμελιωδών εννοιών και αρχών των φυσικών επιστημών ή/και των μαθηματικών, υπερασπίζονται θέσεις ψευδοεπιστημών, αδυνατώντας πλήρως να καταλάβουν γιατί αυτό που υποστηρίζουν δε βγάζει νόημα (βλέπε αντιεμβολιαστές, επιπεδιστές, ομοιοπαθητική, αστρολογία, αεικίνητα κ.λπ.). Η σιγουριά τους είναι τεράστια, όπως και η άγνοιά τους.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, όπως και ο Wheeler, κατά κανόνα δεν παίρνουν ναρκωτικά και δεν έχουν παραισθήσεις. Απλά κάνουν λάθος.

* Κάθε φορά που η Επιστήμη διευρύνει τα όρια της γνώσης μας απαντώντας κάποιο ερωτήματα, άλλα ερωτήματα εμφανίζονται ως συνέπεια της απάντησης! Στο πεδίο της Αγνωστολογίας (agnotology), ορίζεται ως άγνοια η διαφορά [ερωτήματα που διατυπώθηκαν] – [ερωτήματα που απαντήθηκαν]. Αυτή μεγαλώνει συνεχώς. Ο Αϊνστάιν έκανε μια πιο γραφική αναπαράσταση, θεωρώντας τη γνώση μας για τον κόσμο ως τη διάμετρο ενός κύκλου και την άγνοιά μας ως την περίμετρό του: Όσο μεγαλώνει η πρώτη μεγαλώνει και η δεύτερη. Επιπλέον, πολλές απαντήσεις μας αποδεικνύονται αργότερα λανθασμένες. Αυτό μπορεί να κάνει την προσπάθεια να φαίνεται μάταιη, όμως δεν είναι έτσι. Όλα δείχνουν ότι η προσπάθεια για την κατανόηση του Σύμπαντος δεν έχει τέλος, όμως η Επιστήμη μάς επιτρέπει να φτάνουμε σε όλο και βαθύτερες κατανοήσεις και να αντιλαμβανόμαστε τα όρια της άγνοιάς μας. Αυτό όμως είναι θέμα άλλου άρθρου.

 

Πηγή: ligiepistimi.wordpress.com

Ο χυμός λεμονιού και το φαινόμενο Dunning-Kruger

12 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Ένα πολύ καλό παράδειγμα για το παραπάνω είναι το ποδόσφαιρο.

    Πάρτε κάποιον (ή κάποια) που δεν έχει ξαναδεί ποτέ, μα ποτέ ποδόσφαιρο (έναν φίλο απο Αμερική πχ αν έχετε κάποιον πρόχειρο) και βάλτε τον/την να δεί έναν αγώνα. Εξηγείστε με απλά λόγια τους κανόνες. Θα σας πάρει 2 λεπτά, 30 δευτερόλεπτα (το πολύ) για τους περισσότερους κανόνες, και το υπόλοιπο 1μισι λεπτό για το οφσάιτ.

    Το φαινόμενο Dunning-Kruger έγκειται στο ότι μέχρι να περάσουν τα 90 λεπτά του αγώνα, αυτός ο άνθρωπος που δεν είχε ξαναδει μπάλα πιο πριν, θα αρχίσει να αμφισβητεί τις ικανότητες είτε των παικτών είτε ενός εκ των προπονητών, ή και τα δυο.

    (το ίδιο λάθος κάνουν και άνθρωποι που έχουν δει περισσότερους απο έναν αγώνες)

  2. Αυτό που ονομάζεται κατανόηση του κόσμου φέρει εντός του την δυσκολία ότι ο μελετητής είναι μέρος του κόσμου που καλείται να μελετήσει. είτε μελετάμε φυσική πχ οι διαφορές μεταξυ Αίνσταιν και Μπορ είτε ανθρωπολογία, οι διαφορές μεταξυ Φρεϊζερ και μεταγενεστερων. Η δυσκολία αυτή έχω διαβάσει πως γίνεται προφανής σε ορισμένους τομείς της κβαντικής φυσική όπου ο παρατηρητής επηρεάζει ακόμα και το αποτέλεσμα του πειράματος. Επίσης η επιστήμη αυτοκαταργείται. Η νέα ανακάλυψη μπορεί να διαψεύσει την παλιά. Αν οι επιστήμονες τηρούσαν την αναπαράσταση της διαμέτρου και της περιμέτρου θα ηταν όλα καλά, μα εγω βλεπω μια επιστημη που ναι μονίμως σίγουρη για τον εαυτό της και σπανίως γνωρίζει τι δεν γνωρίζει. Λεμόνι ε; θα το δοκιμάσω!

    • Αυτό που λέτε είναι κάτι διαφορετικό, κομμάτι της κβαντικής μηχανικής. Κοιτάξτε π.χ. το πολύ ενδιααφέρον double-slit experiment.

      Το άρθρο μιλά για ψυχολογία και πως ο άνθρωπος υποκειμενικά εκτιμά τις ικανότητές του, κάνοντας απίστευτο λάθος στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Αποδεικνύει νομίζω κάτι που οι περισσότεροι έχουμε παρατηρήσει: οι ημιμαθείς είναι εντελώς σίγουροι πως τα ξέρουν όλα, καλύτερα κι από τους ειδικούς.

      • ‘Έχετε δίκιο ότι το θέμα του άρθρου είναι άλλο. Διάβασα σε αυτό ενδιαφέροντα πράγματα με τα οποία τείνω να συμφωνήσω. Απλά με αφορμή κάποια σημεία θέλησα να σχολιάσω, πως ότι είναι επιστημονικό ή εκφράζεται απο επιστήμονα δεν είναι απαραίτητα αληθινό για πολλούς λόγους. Βέβαια το να είναι κανείς σκεπτικιστής απέναντι στον επιστημονικό λόγο χωρίς ο ίδιος να γνωρίζει μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλα λάθη. Ο επιστημονικός λόγος και ο ορθολογισμός, καλό είναι να ναι σεβαστός αλλά είναι λάθος να θεοποιείται. Το πείραμα που αναφέρατε το έχω ακουστά και είναι αλήθεια εντυπωσιακό.

  3. Αυτό συμβαίνει και στην Πτήση και Διάστημα, με κάμποσους χρήστες να νομίζουν ότι είναι ειδικοί και να κατακεραυνώνουν Π.Α., Α/ΓΕΑ και πάει λέγοντας 🙂

    • Συμφωνώ με αυτό που λέτε αλλά νομίζω ότι χρειάζεται μία παρατήρηση που θα βοηθήσει να οδηγηθούμε σε συμπέρασμα.
      Υπάρχει στην χώρα ένας παραλογισμός που κατά κάποιο τρόπο και δικαιολογεί και οξύνει την κριτική σχολιαστών απέναντι σε αρμόδιους ειδικούς.
      Αυτός είναι το εξής απλό.
      Ο αρχηγός της αεροπορίας ,παράδειγμα, είναι ο πλέον ειδικός για τα θέματα της αεροπορίας και καμία σύγκριση δεν μπορεί να γίνει με τον απλό αναγνώστη σχολιαστή.
      Όμως ο αρχηγός είναι απόλυτα υπόλογος στους πολιτικούς προϊσταμένους του που στην συντριπτική τους πλειοψηφία είναι εντελώς άσχετοι ειδικά πάλι σε σχέση με τον απλό σχολιαστή του χώρου.
      Οπότε;
      Μια αποσαφήνιση των ρόλων αλλά και επίγνωση των πραγμάτων και του τι διακυβεύεται είναι απαραίτητη, είναι μεγάλη κουβέντατο τι και το πως ππρέπει να γίνει.

    • Αυτό που λες δεν ισχύει. Ποιος σου εγγυάται πως ο κάθε άνθρωπος που έφθασε σε ένα διοικητικό αξίωμα έχει και τα προσδοκώμενα προσόντα αυτού του αξιώματος. Πόσοι και πόσοι σμήναρχοι, συνταγματάρχες, διευθυντές, τομεάρχες σε δεη,ευδαπ,ελπε δεν ξέρουν ούτε το 1/10 από αυτά που κανονικά θα έπρεπε να ξέρουν στο πόστο και την ηλικία τους. Το πραγματικό ερώτημα είναι με τι κριτήρια ασκεί κάποιος κάποια συγκεκριμένα καθήκοντα κάτι που στην Ελλάδα δυστυχώς λόγω ρουσφετιάς, ελιτισμού και γλυψίματος δείχνει πως σε αρκετές περιπτώσεις έχουμε αναξιοκρατία. Το να φθάσεις σε ένα υψηλό οικονομικό η τεχνολογικό πόστο δε σημαίνει πως θα παίρνεις και εσύ τις τελικές αποφάσεις. Συνήθως ένα τούβλο αλλά πονηρό άτομο που έχει μάθει να χτίζει δίκτυα με ισχυρούς ανθρώπους, να στήνει παγίδες, να εκμεταλλεύεται αναρριχάται πάνω και συνήθως από ομοίους. Αν η επαγγελματική ζωή ήταν όπως η ακαδημαική επιστημονική καριέρα ενός μεταδιδακτορικού τότε να είσαι σίγουρος δε θα υπήρχε αδικία και δυστυχία στη ζωή. Αλλά ο πονηρότερος και αδίστακτος είναι αυτός που κυριαρχεί στη ζωή.

  4. Πολύ κατατοπιστικό άρθρο… Είναι προφανές οτι το σύνδρομο Dunning & Kruger ή κοινώς του «λεμονιού» έχει καταλάβει ολόκληρο τον κυβερνητικό υπερθίασο από τον υπουργο εξωτερικών Κοτζιά, τον ψεΚα(σ)μμένο αρχιστράτηγο, τον πρωθυπουργό γνωστό με το παρατσούκλι «μικρός Αλέξης» μέχρι και τον κλητήρα του Μαξίμου τον γνωστό μπάρμαν Καρανίκα…
    Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε κάθε μέρα στην καθημερινότητά μας… «Καθαρή έξοδο» με χρέος εκτοξευμένο στο θεό και φόρους στο άπειρο, συνταξεις που ξανακόβονται αλλά δεν κόβονται τόσο πολύ, απελάσεις Ρώσων υπερκατασκόπων αλλά βραβεύση του Ρώσου στρατιωτικού επιτετραμένου, παράδωση Μακεδονικής εθνότητας και γλώσσας στο σκοπιανοαλβανικό συνονθύλευμα, συζητήσεις περί παραχώρησης εδάφους και υφαλοκρυπίδας στο ναρκωκράτος των αλβανών και η λίστα του «λεμονάδικου» δεν έχει τέλος.
    Στον ψυχίατρο και γρήγορα…

    • Και η υποτίμηση του (ιδεολογικού) αντιπάλου είναι σοβαρό λάθος επίσης. Οι κυβερνητικοί (και περισσότερο οι αριστεροι) κάνουν αυτά που ΣΧΕΔΙΑΖΑΝ όλη τους την ζωή για να κάνουν. Αυτοί που πάσχουν σίγουρα από το σύνδρομο Dunning & Kruger όμως, είναι τουλαχιστον το 62% των ελλήνων ψηφοφόρων… Δεν ζουν ανάμεσά μας αλλά ζούμε ανάμεσά τους…

  5. Πολύ εύστοχο άρθρο. Εγώ θα θέσω μια άλλη διάσταση της μελέτης Dunning & Kruger.

    Στις μέρες μας η εξειδίκευση σε όλους τους τομείς είναι πλέον απαραίτητη ακόμα και για μια φαινομενικά απλή εργασία.

    Για παράδειγμα πας να πάρεις ένα δάνειο και ξαφνικά αντιμετωπίσεις κυμαινόμενα ή σταθερά επιτόκια και καλείσαι να πάρεις μια απόφαση χωρίς όμως να έχεις καταλάβει 100% τις συνέπειες αυτής.

    Ακόμα χειρότερα στον εργασιακό τομέα όπου για να σταθείς στην αγορά πρέπει να έχεις βαθιά γνώση του αντικειμένου δεδομένου ότι η νομοθεσία αλλάζει με καταιγιστικούς ρυθμούς (βλέπε λογιστές, δικηγόροι, μηχανικοί, επιχειρήσεις κλπ)

    Το ερώτημα, λοιπόν, είναι τι γίνεται όταν ξεκινήσεις τον εργασιακό σου βίο και κάνεις βύθιση στην καμπύλη Dunning & Kruger και τελικά δεν βγείς στην απέναντι όχθη;;

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here